باشیم که او اصلًا خودش را، روح خودش را عوض کند، یک روح دیگری در او پیدا بشود. فردها با یکدیگر اختلاف روحی دارند، باید با حفظ آن اختلافات روحی این عقیده ایمانی مشترک را هم داشته باشند و اساساً هیچ ملتی نباید تسلیم عوض شدن فرهنگ خودش بشود چون تسلیم عوض شدن فرهنگ خود شدن یعنی تسلیم عوض شدن خود، و فرهنگ دیگری که غیر از خود اوست در او حلول کند. بعد میگویند خود اسلام هم همین مطلب را قبول دارد و آیه «یا ایهَا النّاسُ انّا خَلَقْناکمْ مِنْ ذَکرٍ وَ انْثی وَ جَعَلْناکمْ شُعوباً وَ قَبائِلَ لِتَعارَفوا انَّ اکرَمَکمْ عِنْدَاللَّهِ اتْقیکمْ» [١] برعکسِ آنچه که میگویند برای نفی ملیتهاست، برای تثبیت ملیتهاست و برای نفی سوء استفادههایی که از اختلاف ملیتها میشود یعنی تفاخرات و تنازعات و تضادها؛ به این بیان که آیه میگوید که ما شما را از مرد و زن آفریدیم، یعنی شما را دو جنس آفریدیم: مرد و زن. آیه را دو جور میشود معنی کرد: یکی اینکه ما شما را از مردی و زنی آفریدیم. دیگر اینکه ما شما را آفریدیم اعم از مرد و زن، یعنی ما شما را مرد و زن آفریدیم. پس اول میخواهد بگوید ما شما را دو جنس آفریدیم نه یک جنس. میخواهد بگوید یک حکمتی در این دوتا بودن هست. وَ جَعَلْناکمْ شُعوباً وَ قَبائِلَ همینطور که دو جنس بودنتان یک حکمتی دارد و اسلام نیامده که مردها زن بشوند و زنها مرد، بلکه آمده که مرد مرد باقی بماند و زن هم زن، هم مردِ مسلمان باشد هم زنِ مسلمان، همینطور شما را شَعبها (یعنی ملتهای مختلف) و قبیلههای مختلف قرار دادیم. «ما شما را مرد و زن خلق کردیم» به این معنی نیست که باید مردها زن بشوند یا زنها مرد بشوند و همه یکی بشوند، بلکه به این معنی است که در متن خلقت، حکمت- یعنی جریان طبیعت که عین حکمت است- چنین اقتضا کرده است. جریان طبیعت و حکمت الهی اقتضا کرده که انسانها نر و ماده باشند، همینطور اقتضا کرده که انسانها شَعبها و ملتها و نیز قبیلهها باشند. حکمت این کار چیست؟ برای اینکه ملتها یکدیگر را بازشناسی کنند و بشناسند. شما را این گونه آفریدیم؛ حکمت اینکه شما را این گونه آفریدیم این است که بازشناسی در میان شما صورت بگیرد؛ یعنی چون شما گروههای مختلف هستید شما آنها را درک کنید آنها شما را درک کنند و در این درکهای متقابل است که تکامل هم صورت میگیرد، ولی این شَعب شَعب بودن و قبیله قبیله بودن برای تفاخر نیست برای تعارف است انَّ اکرَمَکمْ عِنْدَاللَّهِ اتْقیکمْ. کأنه مفهوم لِتَعارَفوا را میگوید:

[١] حجرات/ ١٣.