فلسفۀ تاریخ ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٦١ - ٢ آیه سوره رعد

زمره نمازگزاران نبودیم. وَ لَمْ نَک نُطْعِمُ الْمِسْکینَ [١] ما مساکین را اطعام نمیکردیم. وَ کنّا نُکذِّبُ بِیوْمِ الدّینِ [٢] قیامت و روز جزا را هم دروغ میپنداشتیم. وَ کنّا نَخوضُ مَعَ الْخائِضینَ [٣] دیگران، جمع، به هرجا که فرو میرفتند ما هم با آنها فرو میرفتیم. این در واقع آخرین حرفشان است که دیگران نماز نمیخواندند ما هم نمیخواندیم، آنها اطعام مساکین نمیکردند ما هم نمیکردیم، آنها میگفتند قیامت دروغ است ما هم میگفتیم دروغ است. هرچه آنها میگفتند ما هم حرف آنها را تکرار میکردیم. این معنایش این است که اینها عذرِ پسندیده نیست. این علامت این است که قرآن میخواهد بگوید که انسان در مقابل روح حاکم بر جامعه خودش آزادی و استقلال دارد.

- در آیه عَلَیکمْ انْفُسَکمْ خطابْ جمعی است، مثل همان یغَیروا ما بِانْفُسِهِمْ.

استاد: نه، هرجا که صورت جمع داشته باشد معلوم نیست که مخاطب هم حتماً جمع باشد. تازه جمع هم که بخواهد باشد ضرر ندارد.

- ضمیرهایش همه «کمْ» است.

استاد: باشد، ضرر ندارد. به قرینه لا یضُرُّکمْ مَنْ ضَلَّ