فلسفۀ تاریخ ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٣٣٣
اللَّهُ وَعْدَهُ وَلکنَّ اکثَرَ النّاسِ لا یعْلَمونَ.
اشاره به همان داستان معروف جنگ روم و ایران است که رومیها در یکی از جنگها که مقارن با دوران مکه بود شکست سختی از ایرانیها خوردند و این سبب خوشحالی مردم مکه شد. مردم مکه یعنی کفار جاهلیت خودشان را از نظر مسلک به ایرانیها نزدیکتر میدیدند تا رومیها، چون میگفتند این دین پیغمبر تیپش تیپ دین مسیح و یهود است و لهذا پیروزی ایرانیها را پیروزی خودشان میدانستند و پیروزی رومیها را پیروزی تیپ پیغمبر. اینها ایرانوفیل بودند و آنها روموفیل. خبر رسید که رومیها از ایرانیها شکست خوردند. اینها خیلی خوشحال شدند. آیه نازل شد که در کمتر از ده سال این شکست جبران خواهد شد، و امر دست خداست، کارها را جلو یا عقب ببرد، و نصرت دست خداست، خدا عزیز و رحیم است. در آخر فرمود که این وعده خداست، وعده خدا تخلف ندارد، حتماً خواهد شد، که سر این قضیه میان مسلمین و بعضی از کفار قریش گروبندی شد. یکی از مسلمانان اول گویا به سه سال گروبندی کرد، بعد که پیش پیغمبر آمد ایشان فرمود وحی به من رسیده که بِضْعَ سِنینَ (بِضْع کمتر از ده سال را میگویند)، برو مدتش را تغییر بده. رفت و به او گفت تا کمتر از ده سال رومیها غلبه خواهند کرد. با همدیگر شرطبندی کردند. در وقتی که مسلمین به مدینه آمده بودند قضیه واقع شد یعنی رومیها ایرانیها را شکست دادند.
غُلِبَتِ الرّومُ. فی ادْنَی الْارْضِ [رومیها مغلوب شدند] در نزدیکترین زمین یا در سرزمین پست وپایین (که الآن من درست حضور ذهن ندارم که چیست) وَ هُمْ مِنْ بَعْدِ غَلَبِهِمْ سَیغْلِبونَ. ولی بعد از این مغلوبیت عن قریبٍ غالب خواهند شد. فی بِضْعِ سِنینَ دراند سال (بِضْع معادل با کلمه «اند» در زبان فارسی است که بین ٣ تا ١٠ را میگویند). لِلَّهِ الْامْرُ مِنْ قَبْلُ وَ مِنْ بَعْدُ کار دست خداست از جلو و از بعد، همیشه کار دست خداست. وَ یوْمَئِذٍ یفْرَحُ الْمُؤْمِنونَ. بِنَصْرِ اللَّهِ و آن روز برعکسِ امروز که کفار شادمانند مؤمنین به این نصرت الهی خوشحال خواهند شد. ینْصُرُ مَنْ یشاءُ وَ هُوَ الْعَزیزُ الرَّحیمُ. خدا هر که را بخواهد نصرت میدهد و او غالب و مهربان است. وَعْدَ اللَّهِ لا یخْلِفُ اللَّهُ وَعْدَهُ وعدهای است که خدا داده، تخلف هم نخواهد شد، این کار قطعی است. وَلکنَّ اکثَرَ النّاسِ لا یعْلَمونَ. یعْلَمونَ ظاهِراً مِنَ الْحَیوةِ الدُّنْیا وَ هُمْ عَنِ الْآخِرَةِ هُمْ غافِلونَ. اینها یک ظاهر و نمودی از دنیا را میدانند ولی از آخرت و پنهان و حقیقت غافلند.