فلسفۀ تاریخ ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٨٩ - سه گونه توجیه آیات

یأْمُرونَ بِالْقِسْطِ مِنَ النّاسِ فَبَشِّرْهُمْ بِعَذابٍ الیمٍ.

در اینجا الَّذینَ یأْمُرونَ بِالْقِسْطِ را در ردیف انبیا قرار داده. پس هرکسی که آمر به قسط باشد و دعوت به قسط کند او از نظر قرآن از حزب انبیاست، حال میخواهد آن مفاهیم متافیزیکی را داشته باشد یا نداشته باشد. اگر ایمان و کفر را به این شکل تعریف کنیم اصلًا تعارض بکلی برمیخیزد. اینکه میگوییم آیه «وَعَدَ اللَّهُ الَّذینَ امَنوا وَ عَمِلُوا الصّالِحاتِ» تکیه روی امر معنوی کرده و آیه «وَ نُریدُ انْ نَمُنَّ عَلَی الَّذینَ اسْتُضْعِفوا» تکیه بر امر مادی کرده است، بنا بر این است که ما ایمان را به آن نحو متافیزیکی تعریف کنیم. ولی اگر ما تعریف ایمان را هم از خود قرآن بگیریم که ایمان یک مفهوم دیگری پیدا میکند اصلًا بین آیات تعارض نیست. آن هم که گفته: وَعَدَ اللَّهُ الَّذینَ امَنوا وَ عَمِلُوا الصّالِحاتِ یعنی وَعَدَ اللَّهُ الْمُسْتَضْعَفینَ، وَعَدَ اللَّهُ الَّذینَ یأْمُرونَ بِالْقِسْطِ، حالا میخواهد آن مفاهیم متافیزیکی را هم داشته باشند میخواهد نداشته باشند. آنوقت در آیاتی مثل وَ لاتَهِنوا وَ لا تَحْزَنوا وَ انْتُمُ الْاعْلَوْنَ انْ کنْتُمْ مُؤْمِنینَ که کلمه ایمان را روی معانی متافیزیکی میبریم، چنین نیست؛ مؤمنین یعنی کسانی که در گروه مستضعفین هستند، کافرین یعنی کسانی که در گروه مستضعفین نیستند. قضیه بر این پایه حل میشود. در قرآن هر جا که انَّ الَّذینَ امَنوا وَ عَمِلُوا الصّالِحات باشد یعنی در گروه مستضعفین باشند. هرجا که انَّ الَّذینَ کفَروا باشد یعنی در گروه غیرمستضعفین باشند.

این یک تفسیر کلی است.

نظریه دیگر درست نقطه مقابل این نظریه است. میگوید ایمان واقعاً یک امر معنوی است. قرآن از ایمان به عنوان یک امر معنوی یاد میکند، یعنی یک بینش، یک نوع شناخت خاص از جهان و یک نوع گرایش به دنبال آن شناخت که مکرر در قرآن میفرماید: الَّذینَ یؤْمِنونَ بِالْغَیبِ و یا میفرماید: امَنَ بِاللَّهِ وَ مَلائِکتِهِ وَ کتُبِهِ وَ رُسُلِهِ [١]. ایمان به اللَّه، ایمان به ملائکه، ایمان به کتب (که احتمال بیشتر این است که کتب عِلوی باشد نه کتب نازل بر انبیا)، و ایمان به پیامبران، که ایمان به وحی است، ایمان به یک امر غیبی و باطنی و معنوی. وَ الْیوْمِ الْاخِرِ [٢] و ایمان به یوم الاخر که معنایش معاد است.