روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٣١٢ - ترجمه

قوله: أَ لَمْ يَجِدْكَ يَتِيماً فَآوىٰ ،آنگه حق‌تعالى تذكير كرد و ياد داد رسول را از نعمتهايى كه بر او كرده بود،گفت:نه خداى تو را يتيم يافت،ايوا كرد تو را و ضمّ كرد با عمّت ابو طالب.عبد اللّه عبّاس روايت كرد كه رسول-عليه السلام-گفت:

من از خداى سؤالى كردم كه خواستمى تا[١٤٠-پ]نكرده بودمى.گفتم:بار خدايا، نه سليمان را ملكى عظيم دادى!نه با فلان كس فلان نعمت كردى!نه با فلان چنين كردى!حق‌تعالى گفت:

يا محمد أ لم أجدك يتيما فآويتك ،نه من تو را يتيم يافتم،تو را با عمّت ابو طالب ضمّ كردم!

و وجدتك ضالا فهديتك ،و تو را ضالّ يافتم،هدايتت كردم!

و وجدتك عائلا فأغنيتك ،و نه تو را درويش يافتم،توانگرت كردم!من در هريكى مى‌گفتم:

بلى يا سيدى و مولاى ،حق‌تعالى به اين آيت منّت نهاد بر رسولش به آن نعمتها كه بر او كرد،گفت:نه از پدر و مادر بازماندى كوچك و ضعيف!تو را موئلى و مأواى نبود،من عمّت را-ابو طالب را-مشفق تو كردم [١]تا تو را بر كنار خود بپرورد مانند پدرى مشفق.

از صادق-عليه السلام-پرسيدند كه:چرا رسول را-عليه السلام-يتيم كردند از مادر و پدر؟گفت:تا تولاّ [٢]و تربيت او خداى كند،هيچ مخلوق را بر او منّت نباشد.مجاهد گفت:در اين آيت كه يتيم در حقّ رسول-عليه السلام-از قول عرب است كه گويند:(درة يتيمة إذا كانت لا نظير لها)،درّى بى‌همتا را درّ يتيم خوانند،و در شعر بياوردند في قول القائل:

لا و لا درّة يتيمة بحر تتلألأ في جونة البيّاع
و معنى آن باشد كه نه ما تو را يگانۀ اهل دنيا يافتيم.فآويناك إلينا،تو را با خود گرفتيم و براى خود برگزيديم!و در شاذّ أشهب العقيلى خواند:«فأوى مقصور از بناى ثلاثى،أى رحمك،بر تو رحمت كرد،تقول العرب:أويت فلانا أية و مأوية إذا رحمه [٣].