روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٢٩٧ - ترجمه

ايشان و ناقه بخشيده بود،يك روز ايشان را بود و يك روز ناقه را.

آنگه حق‌تعالى گفت:ايشان اصغاء نكردند با قول صالح و او را باور نداشتند. فَكَذَّبُوهُ ،به دروغ داشتند او را،يعنى صالح را و ناقه را پى بكردند.و اين عبارت باشد از نحر او براى آن‌كه شتر را چون بخواستندى كشتن،اوّل پى بكردندى به شمشير.

فَدَمْدَمَ عَلَيْهِمْ رَبُّهُمْ بِذَنْبِهِمْ فَسَوّٰاهٰا ،خداى تعالى ايشان را هلاك بر آورد [١]به گناهشان،و آن كفر ايشان بود به صالح و كشتن ناقه.آنگه [٢]در معنى«دمدم» خلاف كردند.بعضى گفتند:دمدم[١٣٤-ر]و دمر به يك معنى باشد.و گفتند معنى آن است كه:أطبق عليهم العذاب،عذاب به سر ايشان فروآورد چنان كه به همه برسيد،من قولهم:[ناقة] [٣]مدمومة [٤]إذا كانت ملبسة بالشحم [٥].و گفتند:

دمدم عليهم،أى غضب عليهم،چه«دمدمه»ترديد الحال المكروهة باشد.و مؤرج گفت:دمدمه هلاك [٦]استيصال باشد.و گفتند:دمدمة،ادامت باشد،يعنى ادام العذاب عليهم،عذاب بر ايشان دائم كرد. فَسَوّٰاهٰا ،راست بكرد آن دمدمه و عذاب بر ايشان تا كس از آن بنجست.و گفتند:ضمير راجع است با مدينۀ ايشان شهر بر ايشان راست كرد،يعنى بيران كرد [٧]بر ايشان كقوله: فَخَرَّ عَلَيْهِمُ السَّقْفُ مِنْ فَوْقِهِمْ [٨].

وَ لاٰ يَخٰافُ عُقْبٰاهٰا ،عبد اللّه عبّاس و حسن [٩]و قتاده و مجاهد گفتند:

خداى تعالى از تبعت و عاقبت آن عذاب نترسيد كه از آن مضرّتى يا لائمتى با او