روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ١٩٨ - ترجمه
گردد كه كرده باشد جزا گيرد برآن.
آنگه بر سبيل وعظ و زجر و ترغيب و ترهيب گفت: فَأَمّٰا [١]مَنْ أُوتِيَ كِتٰابَهُ بِيَمِينِهِ ،امّا آنان را كه نامه به دست راست دهند [٢]علامت آن بود كه او را شمار آسان خواهند كردن.راوى خبر گفت كه رسول-عليه السلام-گفت:
من يحاسب يعذب ،هركه را حساب كنند عذاب كنند.گفتند:يا رسول اللّه نه خداى مىگويد:
فَأَمّٰا مَنْ أُوتِيَ كِتٰابَهُ بِيَمِينِهِ، فَسَوْفَ يُحٰاسَبُ حِسٰاباً يَسِيراً ،گفت:آن عرض بر حساب باشد،من نوقش [٣]الحساب عذّب،هركه با او مناقشت كنند در حساب و خورد نگرشى او را عذاب كنند[٨٨-ر].
وَ يَنْقَلِبُ إِلىٰ أَهْلِهِ مَسْرُوراً ،او با اهل و منزل خود شود شادمانه.
وَ أَمّٰا مَنْ أُوتِيَ كِتٰابَهُ وَرٰاءَ ظَهْرِهِ ،و امّا آنكس كه او را نامه از پس پشت دهند.مجاهد گفت:دست چپ او از پس پشت بيرون آرند و نامه بدو دهند.
فَسَوْفَ يَدْعُوا ثُبُوراً ،او ثبور و ويل خواند،گويد:وا ويلا وا هلاكاه،ايشان را گويند:لا تدعوا اليوم ثبورا واحدا و ادعوا ثبورا كثيرا.
وَ يَصْلىٰ سَعِيراً ،و به دوزخ بازتفسد،يعنى به دوزخ سوخته شود.ابو جعفر خواند و كوفيان جز كسائى بفتح الياء على اضافة [٤]الفعل إلى الفاعل،و اين اختيار ابو عبيد است لقوله: إِلاّٰ مَنْ هُوَ صٰالِ الْجَحِيمِ [٥]،و قوله: يَصْلَى النّٰارَ الْكُبْرىٰ [٦].
و باقى قرّاء«يصلى»خواندند على الفعل المجهول،و اين اختيار ابو حاتم است، لقوله: ثُمَّ الْجَحِيمَ صَلُّوهُ [٧]،و قوله: وَ تَصْلِيَةُ جَحِيمٍ [٨].
إِنَّهُ كٰانَ فِي أَهْلِهِ مَسْرُوراً ،آنگه گويند او در خانۀ خود و در ميان اهل و
[١] .اساس،آج:و امّا،با توجّه به ديگر نسخه بدلها و ضبط قرآن مجيد تصحيح شد.
[٢] .كا،آد،گا:فسوف يحاسب حسابا يسيرا.
[٣] .آج و ديگر بدلها+فى.
[٤] .اساس:اصالة،با توجّه به آج و ديگر نسخه بدلها تصحيح شد.
[٥] .سورۀ صافات(٣٧)آيۀ ١٦٣.
[٦] .سورۀ اعلى(٨٧)آيۀ ١٢.
[٧] .سورۀ حاقّه(٦٩)آيۀ ٣١.
[٨] .سورۀ واقعه(٥٦)آيۀ ٩٤.