روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ١٨٦ - ترجمه

أى مأثوم،بزهكارى [١].

إِذٰا تُتْلىٰ عَلَيْهِ آيٰاتُنٰا ،چون آيات ما بر او خوانند،گويد:اين فسانۀ پيشينگان است.اين جمله صفات مشركان عرب است.

آنگه گفت بر سبيل زجر ايشان كه: كَلاّٰ بَلْ رٰانَ ،أى غلب،گفت:غالب شد بر دلهاى ايشان آن اعمال بد كه ايشان كردند.ابو هريره گفت از رسول عليه السلام-شنيدم كه گفت:چون بنده گناهى كند،نكته‌اى سياه بر دلش پيدا شود.اگر توبه كند،آن سياهى افروخته شود[٨٢-پ]،و اگر با سر گناه شود آن سياهى زيادت مى‌شود تا جمله دلش سياه شود،فذلك قوله: كَلاّٰ بَلْ رٰانَ عَلىٰ قُلُوبِهِمْ مٰا كٰانُوا يَكْسِبُونَ .و مفسّران هم اين گفتند،اين گناه بر گناه باشد چندان كه دل‌سياه شود.

حذيفة بن اليمان گفت:دل به‌مانند كفّى است.چون بنده گناهى بكند، مقدار يك انگشت از او منقبض شود.چون گناهى ديگر بكند،انگشتى ديگر منقبض شود تا آنگه كه جمله دل فراهم آيد.چون چنين شود مطبوع شود و مغلوب گناه گردد،آنگه اين آيت بر خواند.

بكر بن عبد اللّه گفت:چون بنده گناه كند،به‌مانند سر سوزنى سوراخى در دل او پيدا شود و به هر گناهى همچنين سوراخى پيدا مى‌شود تا به‌مانند غربال شود.

حسن بصرى گفت:«رين»آن باشد كه گناه بر گناه [٢]مى‌كند تا دلش بميرد.عبد اللّه عبّاس گفت:پوششى به سر او درآيد [٣]تا چون چيزى شود بى‌خبر،ترس و انديشه و خشيت در او بنماند.و گفتند:«رين»قلب باشد [٤]برگردانند تا زير و زبر شود، نظيره قوله: وَ نُقَلِّبُ أَفْئِدَتَهُمْ وَ أَبْصٰارَهُمْ [٥]الآية.و اصل«رين»در كلام عرب غلبه