روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ١٥٢ - ترجمه
انواع حبوب.كوفيان خواندند:«أنّا صببنا»،به فتح«الف»على تكرير العامل، كأنّه قال:فلينظر الإنسان إلى طعامه و إلى أنّا صببنا،و باقى قرّاء به كسر«الف» خواندند على الابتداء.
وَ عِنَباً ،و نيز انگور برويانيديم.حبوب براى طعامت و فواكه براى ادامت [١]. وَ قَضْباً ،و سپست براى چهارپايانت.
وَ زَيْتُوناً ،و زيتون براى روغن. وَ نَخْلاً ،و درختان خرما.
وَ حَدٰائِقَ غُلْباً ،و درختانى ستبر گردن،جمع اغلب و هو الغليظ الرقبة.
عبد اللّه عبّاس گفت:درازبالا.مجاهد گفت:بر هم پيخته [٢]قتاده گفت:درختان خرماى گرانمايه.
وَ فٰاكِهَةً ،و ميوه. وَ أَبًّا ،و گياهزار.و الأبّ الكلأ و المرعى.ضحّاك گفت:
أبّ،كاه [٣]باشد.عكرمه گفت:«فاكهه»آن است كه آدميان خورند و«أبّ»آن است كه چهار پاى خورد.ابراهيم التيمىّ روايت كرد كه از أبو بكر الصّدّيق پرسيدند كه:«أبّ»چه باشد؟گفت:أىّ سماء تظلّني أىّ [٤]أرض تقلّني اذا قلت في كتاب اللّه برأيى،أمّا الفاكهة فأعرفها و أمّا الأبّ فلا اعرفها،گفت:كدام آسمان مرا سايه كند يا كدام زمين مرا برگيرد چون در كتاب [٥]خداى به رأى خود گويم.
«فاكهه»مىدانم،«أبّ»نمىدانم.
و أنس مالك روايت كرد كه يك روز عمر خطاب اين آيت بخواند،آنگه گفت:اينهمه مىدانيم،أبّ چه باشد؟آنگه گفت:آنچه از اين كتاب روشن است آن را متابعت كنى [٦]و آنچه روشن نيست دست بدارى [٧]و اين هر دو خبر ثعلبى امام أصحاب الحديث در تفسير بياورده است به اسناد.
[١] .كا،آد،گا:ادام.
[٢] .آج:بر هم پيچيده.
[٣] .آج و ديگر نسخه بدلها:گياه.
[٤] .آج،آد،گا:واى،كا:فاىّ.
[٥] .كا،آد،گا:چو تفسير كتاب.
[٦] .آج و ديگر نسخه بدلها:متابعت كنيد.
[٧] .آج و ديگر نسخه بدلها:دست بداريد.