روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٧٦ - ترجمه

شكرى كه ما را بگوى [١]و از اين بازگوى [٢].و در«شكور»دو وجه گفتند:يكى آن‌كه جمع شكر است،كبرد و برود [٣]،و يكى آن‌كه مصدر است،كالدخول و الخروج.

إِنّٰا نَخٰافُ مِنْ رَبِّنٰا يَوْماً عَبُوساً قَمْطَرِيراً ،كه ما از خدا مى‌ترسيم در روزى ترش روى،يعنى [٤]روزى كه مردم در او ترش روى باشند،من باب قولهم:ليل قائم و نهار صائم،و آن روز قيامت باشد كه مردم در او چنين باشند از كثرت مكاره [٥]،و اين ظرف متّسع است[٣٢-پ].

[ [٦]عبد اللّه عبّاس گفت:عبوسى كافران در اين روز به حدى برسد كه قطرات از چشمهاى ايشان به جاى آب رفتن گيرد.و گفتند:روز را تشبيه كرد به مردى ترش روى.علىّ بن طلحه روايت كرد از عبد اللّه عبّاس كه او گفت:العبوس الضيّق،و القمطرير الطويل،تنگ و دراز،كلبي گفت:عبوس آن باشد كه در او گشادگى نبود،و قمطرير سخت باشد.قتاده و مجاهد و مقاتل گفتند:قمطرير آن باشد كه به سختى لبها از هم بردارد و پيشانى به شكنج آرد.اخفش گفت:

قمطرير به غايت سخت باشد و دراز [٧]،يقال:يوم قمطرير و قماطر إذا كان شديدا الحرّ طويلا،و لا قال الشّاعر:

ففرّوا إذا ما الحرب ثار غبارها و لجّ بها اليوم العبوس القماطر
و أنشد الفراء:

بني عمنا هل تذكرون بلاءنا عليكم إذا ما كان يوم قماطر
كسائى گفت:اقمطرّ اليوم و ازمهرّ اقمطرارا و ازمهرا را فهو قمطرير و