روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٣٢٢ - ترجمه

وَ وَضَعْنٰا عَنْكَ وِزْرَكَ ،فعل ماضى براى آن عطف كرد بر فعل مستقبل كه «لم»مستقبل را در معنى ماضى آرد،گفت:فرونهاديم از تو بار گرانت.معنى آن است كه:تكليف تو آسان كرديم به تخفيف اعباء رسالت از تو.و گفتند مراد آن است كه:بار گران از دل تو برداشت به غفران گناه امتت كه گناه ايشان بار بود بر دل تو،و گفتند:معنى آن است كه:ما عصمت كرديم تو را از گناه،«وضع»به معنى عصمت است و«وزر»به معنى گناه.و اصل او در لغت ثقل و گرانى باشد، و منه اوزار الحرب للسّلاح،و الوزر الذّنوب لأنها تثقل [١]صاحبها.

اَلَّذِي أَنْقَضَ ظَهْرَكَ ،آن‌كه پشت تو را گران‌بار بكرد تا نقيض و آواز او بشنيدند.و اين بر سبيل توسّع است.و«نقض»هدم بنا باشد.و«نقض»،شتر لاغر باشد،كأنه نقض لحمه.

وَ رَفَعْنٰا لَكَ ذِكْرَكَ ،و ذكر تو را و نام تو را بلند بكرديم،ابو سعيد الخدرى روايت كرد از رسول-عليه السلام-كه گفت جبريل از خداى پرسيد كه:نام محمّد به چه بلند كردى؟گفت:بانگ نام او با نام خود بپيوستم تا هركس كه گويد:

أشهد أن لا اله إلا الله ،از او مقبول نباشد تا[١٥٤-پ]نگويد:

محمدا رسول الله. حسن بصرى و مجاهد گفتند:به گفتن خطيبان بر منبرها و مؤذّنان بر منارها:(أشهد ان لا اله إلا الله و أشهد أن محمدا رسول الله).حسّان ثابت گويد در اين معنى:

أغرّ عليه بالنبوة خاتم من اللّه مشهود يلوح و يشهد [٢]
و ضمّ الإله اسم النبي إلى اسمه إذا قال فى الخمس المؤذّن اشهد
و گفتند:مراد آن است كه نام او در ملا اعلى بر فريشتگان رفيع بكرديم و بر ساق عرش نقش كرديم.بعضى گفتند:به آن‌كه عهد و ميثاق او از پيغامبران بستدم و تكليف كردم ايشان را كه به او بگروند و به فضل او اقرار دهند.و بعضى