روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٣٠٩ - ترجمه

براى آن تخصيص كرد او را كه او صدر و معظم روز است و وقت ارتفاع آفتاب بود و اعتدال روز بود از سرما و گرما در تابستان و زمستان.بعضى دگر گفتند:مراد به«ضحى»آن ساعت است كه خداى تعالى با موسى سخن گفت براى شرف وقت را به او قسم كرد.بعضى دگر گفتند:مراد آن‌وقت است كه سحرۀ فرعون به صحرا آمدند و چوبها و رسنها بينداختند،قوله: وَ أَنْ يُحْشَرَ النّٰاسُ ضُحًى [١]،حق‌تعالى قسم كرد،گفت:به حقّ آن ساعت از [٢]روز.

وَ اللَّيْلِ إِذٰا سَجىٰ ،و به حقّ شب چون ساكن شود.حسن گفت:سجى أقبل بظلامه،درآيد و تاريك دارد [٣].والبيّ گفت از عبد اللّه عبّاس: إِذٰا سَجىٰ ،إذا ذهب،چون شود.ضحّاك گفت:همه چيز را بپوشد.مجاهد و قتاده و ابن زيد گفتند: إِذٰا سَجىٰ ،إذا سكن [٤]،قال الرّاجز:

يا حبّذا القمراء و الليل السّاج و طرق مثل ملاء النساج
و قال الأعشى:

فما ذنبنا ان جاش بحر ابن عمكم و بحرك ساج ما يوارى الدعامصا
مٰا وَدَّعَكَ رَبُّكَ وَ مٰا قَلىٰ ،جواب قسم است كه خداى تو تو را وداع نكرد و بنبريد،ردّ بر مشركان كه به اين طعنه كه زدند تو را.

آنگه او را تسليت داد و گفت:آخرت تو را بهتر است از دنيا،كه اين فانى است و آن باقى.

وَ لَسَوْفَ يُعْطِيكَ رَبُّكَ فَتَرْضىٰ ،و خداى تعالى تو را چندان عطا دهد كه [٥]راضى شوى.گفتند:مراد آن است كه چندانى ثواب دهد.و گفتند:مراد نصرت