روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٣٠٢ - ترجمه

باشند،مى‌گويند:بار خدايا تعجيل كن هر نفقه كننده‌اى را خلف و هر بازگيرنده‌اى را تلف و هلاك مال.آنگه گفت:مصداق اين در قرآن هست،في قوله: فَأَمّٰا مَنْ أَعْطىٰ وَ اتَّقىٰ ،إلى قوله: فَسَنُيَسِّرُهُ لِلْعُسْرىٰ [١]أبو عبد الرحمن السلمى و ضحّاك گفتند: وَ صَدَّقَ بِالْحُسْنىٰ [٢]«لا اله إلاّ اللّه»[است] [٣]مجاهد گفت:مراد به«حسنى»بهشت است.مقاتل و قتاده و كلبي گفتند:به موعود خداى تعالى كه او را وعده داد.

فَسَنُيَسِّرُهُ [٤] ،ما او را ميسّر و مهنّا بكنيم براى كار خوارتر.و«يسرى»تأنيث ايسر باشد،و عسرى تأنيث اعسر،اعني افعل تفضيل باشد،و معنى بر دو وجه محتمل:يكى آن‌كه ما او را ميسّر بكنيم تا به ثواب رسد،يعنى تمكين كنيم او را تا به ثواب رسد.و وجه ديگر آن‌كه:توفيق دهيم او را و ره تكليف بر او آسان كنيم.و عرب گويد:يسّرت الغنم اذا تهيّأت للولادة،قال الشّاعر[١٣٦-ر]:

همّا سيدانا يزعمان و إنما يسوداننا ان يسرت غنما هما
و مراد به«يسرى»امّا بهشت و ثواب باشد و امّا طاعتى كه طاعتى ديگر در او لطف باشد.

وَ أَمّٰا مَنْ بَخِلَ وَ اسْتَغْنىٰ ،گفت:و امّا آن‌كس كه او بخل كند و خويشتن [٥]از خداى بى‌نياز دارد،يعنى اعتقاد كند كه او را به خداى نياز نيست.

وَ كَذَّبَ بِالْحُسْنىٰ ،و ثواب بهشت دروغ دارد، ما او را تيسير كنيم براى كار دشخوارتر،يعنى تمكين كنيم او [٦]خذلان تا عملى كند كه به آن مستحقّ دوزخ باشد.اگر گويند:تيسير در اوّل به جاى خود است،در اين آيت چگونه تيسير كند بنده را تا به دوزخ رسد؟گوييم:معنى او امّا تمكين باشد و امّا خذلان.و خذلان را تيسير خواند امّا بر توسّع چنان كه: فَبَشِّرْهُمْ بِعَذٰابٍ أَلِيمٍ [٧]خبر بد را