روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ١٧٦ - ترجمه

وَ إِنَّ الْفُجّٰارَ لَفِي جَحِيمٍ ،و آنان كه كافران و فاسقان باشند،جاى ايشان دوزخ باشد.

يَصْلَوْنَهٰا يَوْمَ الدِّينِ ،ملازم باشند با دوزخ روز قيامت كه روز جزا بود.

وَ مٰا هُمْ عَنْهٰا بِغٰائِبِينَ ،و ايشان ازآنجا غايب نباشند.و آيت به اين قرينه مخصوص باشد به كافران براى آن‌كه كافر هم فاسق باشد،هم از روى لغت و هم از روى شرع.امّا فاسق كافر نباشد به اتّفاق،و پيش از اين به مواضع خود بيان كرده‌ايم كه:فسّاق اهل صلات در دوزخ مؤبّد نباشند.

آنگه بر سبيل استعظام و استهوال گفت: وَ مٰا أَدْرٰاكَ مٰا يَوْمُ الدِّينِ [١]،پس چه دانى اى محمّد كه آن روز چه روز باشد!و اين بر سبيل مبالغت گفت در باب تهديد [٢]و تعظيم اين روز.

آنگه هم او بيان كرد،گفت: يَوْمَ لاٰ تَمْلِكُ نَفْسٌ لِنَفْسٍ شَيْئاً ،مكّيان[٧٨-ر] و بصريان خواندند:«يوم»به رفع ردّا على قوله: مٰا يَوْمُ الدِّينِ ،و باقى قرّاء خواندند به نصب على تقدير فعل مضمر،و التّقدير:أعني يوم لا تملك،گفت:روزى باشد كه هيچ نفس مالك نباشد هيچ نفس را چيزى و [٣]نتواند تا از او عذاب دفع كند تا [٤]از او غناى كند [٥].و اصل«ملك»قدرت باشد-چنان كه بيان كرده‌ايم. وَ الْأَمْرُ يَوْمَئِذٍ لِلّٰهِ ،و فرمان آن روز خداى را باشد براى آن‌كه همه فرمانها كه امروز[به] [٦]ولات و حكّام كرده است،فردا باطل شود و بازستاند از ايشان و معزول كند ايشان را از آن و آن‌كه [٧]گفت: يَوْمَئِذٍ [٨]،آن روز دليل نكند كه امروز او را فرمانى نباشد،براى آن‌كه اين دليل الخطاب بود،و آن درست نيست به نزديك محقّقان.