روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ١٦٩ - ترجمه

وَ مٰا تَشٰاؤُنَ إِلاّٰ أَنْ يَشٰاءَ اللّٰهُ رَبُّ الْعٰالَمِينَ ،گفت:شما نخواهى [١]تا خداى نخواهد.بيان كرديم كه:مجبّران را به اين آيت تمسّكى نيست براى آن‌كه مشيّت هم از ما و هم از خداى تعالى متعلّق نيست به چيزى،لابدّ تعليق بايد كردن آن را به چيزى تا آيت معنى دار شود و كلام را فايده پديد آيد و اولى‌تر چيز كه تعليق كنند مشيّت را به او استقامت است كه مذكور است در آيت تا معنى آيت ملايم بود و متناقض نبود.و بر اين وجه معنى آن باشد كه:شما استقامت نخواهى [٢]الّا آنگه كه خداى خواهد.و اين با مذهب عدل راست است.

وجهى دگر آن است كه:و ما تشاءون الاستقامة الّا اذا شاء اللّه تمكينهم [٣]منها.و اگر بجز استقامت تعليق كنند روا باشد بر اين وجه و معنى آن باشد كه:

شما هيچ نخواهى [٤]الّا آنگه كه خداى خواهد كه تمكين كند شما را از آن فعل يا از فعل ارادت كه به آن مريد باشى [٥].

و وجهى دگر آن است كه:شما نخواهى [٦]هيچ فعل از طاعات الّا پس ازآن‌كه خداى خواهد كه شما آن كنى [٧]،براى آن‌كه تا امر نكند به آن ما نكنيم،و امر نكند الّا آنگه كه مريد باشد.و اين وجهى است قريب.و اگر گويند:چرا تخصيص كردى [٨]آيت را به طاعت؟گوييم[٧٥-ر]:تخصيص به ادلّۀ عقل و آيات محكم كرديم،و تخصيص به دليل روا باشد.

و روايت است كه رسول-عليه السلام-گفت:

شيبتني سورة هود و أخواتها ، گفت:سورۀ هود و أخوات او مرا پير بكرد.و أخوات او«واقعه»است و«إذا الشمس كوّرت».