روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ١٩٣ - ترجمه

السّمك،الا سه اسم [١]و هى:سبّوح و قدّوس و ذرّوح لواحد [٢]الذّراريح،[و هى دويبّة مبرقشة بحمرة و سواد] [٣]،اين مگس [٤]كه گويند در او زهر است [٥].كسائى گفت از ابو دينار [٦]كه او خواند:«قدّوس»به فتح«قاف».

هُوَ الَّذِي بَعَثَ فِي الْأُمِّيِّينَ رَسُولاً مِنْهُمْ ،گفت:او آن خداست كه بفرستاد در امّيان كه چيزى نخوانند و ننويسند يعنى عرب،پيغمبرى را [از ايشان] [٧]و آن محمّد است-صلّى اللّٰه عليه و آله و سلّم-و گفتند [٨]:مراد به امّيان مكّيان‌اند براى آن‌كه مكّه را امّ‌القرى خوانند. يَتْلُوا عَلَيْهِمْ آيٰاتِهِ ،كه از صفت او آن است كه آيات خداى بر ايشان مى‌خواند. وَ يُزَكِّيهِمْ ،و تزكيه مى‌كند ايشان را. وَ يُعَلِّمُهُمُ الْكِتٰابَ وَ الْحِكْمَةَ ،و ايشان را كتاب و حكمت مى‌آموزد [٩]. وَ إِنْ كٰانُوا مِنْ قَبْلُ لَفِي ضَلاٰلٍ مُبِينٍ ،يعنى او شريعت مى‌آموخت ايشان را اگرچه ايشان پيش از اين در ضلال و گمراهى بودند روشن كه كتاب نداشتند و شرع نداشتند،و مثله قوله: مٰا كُنْتَ تَدْرِي مَا الْكِتٰابُ وَ لاَ الْإِيمٰانُ [١٠].

وَ آخَرِينَ مِنْهُمْ ،در او دو وجه است از اعراب:يكى جرّ عطفا على قوله:

فِي الْأُمِّيِّينَ ،و:(في آخرين منهم)،و وجهى ديگر نصب عطفا على الضّمير في قوله:

وَ يُعَلِّمُهُمُ ،و ايشان را مى‌آموزد و ديگران را همچنين مى‌آموزد كتاب و حكمت.