رهبانيّت از مادّه «رهب» به معناى ترسى است كه توأم با اضطراب و پرهيز باشد، [١] عبادت مخصوص‌ ترسايان و نصارا كه معناى ترس و خوف از آن ظاهر بوده، با عزلت و گوشه‌گيرى از جامعه و زندگى فردى در كوهها و صومعه‌ها همراه بوده است. آنها در ديْرها پناه مى‌گرفتند و زنان را ترك مى‌كردند. [٢] تواريخ‌ موجود مسيحيّت نشان مى‌دهد كه رهبانيّت به صورت فعلى در قرون اوّل مسيحيّت وجود نداشته و پيدايش آن را بعد از قرن سوم ميلادى هنگام ظهور امپراطورى رومى به نام «ديسيوس» و مبارزه شديد او با پيروان مسيح مى‌دانند، آنها بر اثر شكست از اين امپراطور به كوهها و بيابانها پناه بردند. [٣] اين مطلب‌ به صورت دقيق در روايتى از پيامبر گرامى اسلام صلى الله عليه و آله نقل شده كه روزى آن حضرت به «ابن‌مسعود» فرمود:

«مى‌دانى رهبانيّت از كجا پيدا شد»؟ عرض كرد: خدا و پيامبرش آگاه‌ترند، فرمود: بعد از عيسى عليه السلام جمعى از جبّاران ظهور كردند و مؤمنان سه مرتبه با آنها پيكار نموده و شكست خوردند لذا به بيابانها متوارى شدند و به انتظار ظهور پيامبر موعود عيسى عليه السلام در غارهاى كوهها به عبادت مشغول گشتند. [٤] در اين‌ مدخل از «رهبان» و «رهبانيّت» و شأن نزول استفاده شده است.

اهمّ عناوين: اسلام و رهبانيّت، اهداف رهبانيّت، پايبندى به رهبانيّت، راهبان.

اسلام و رهبانيّت‌

١. رهبانيّت، مخالف احكام و قوانين الهى اسلام:

يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تُحَرِّمُوا طَيِّباتِ ما أَحَلَّ اللَّهُ لَكُمْ وَ لا تَعْتَدُوا إِنَّ اللَّهَ لا يُحِبُّ الْمُعْتَدِينَ. [٥]

مائده (٥) ٨٧

٢. رهبانيّت و ترك افراطى حلالهاى الهى، تجاوز به حدود و احكام الهى اسلام:

يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تُحَرِّمُوا طَيِّباتِ ما أَحَلَّ اللَّهُ لَكُمْ وَ لا تَعْتَدُوا إِنَّ اللَّهَ لا يُحِبُّ الْمُعْتَدِينَ.

مائده (٥) ٨٧

٣. تحريم مواهب الهى، از آثار رهبانيّت در اسلام:

مائده (٥) ٨٧

٤. رهبانيّت و تفريط در بهره‌جويى از مواهب پاكيزه الهى، موجب محروميّت از محبّت الهى:

مائده (٥) ٨٧

[١] . مفردات، ص ٣٦٦، «رهب»

[٢] . مجمع‌البيان، ج ٩-/ ١٠، ص ٣٦٥؛ مجمع‌البحرين، ج ١، ص ٢٣٠، «رهب»

[٣] . دائرةالمعارف قرن بيستم، ج ٤، ص ٢٩٧، مادّه «رهب»

[٤] . مجمع‌البيان، ج ٩-/ ١٠، ص ٣٦٦

[٥] . برداشت براساس شأن نزول آيه و روايت پيامبراكرم صلى الله عليه و آله است كه عمل افراد مورد خطاب آيه را بر رهبانيّت تطبيق فرموده است. (همان، ج ٣-/ ٤، ص ٣٦٤)