«سبيل‌اللّه» راهى است كه خداوند براى بندگان خود تعيين كرده تا مطابق آنچه دستور داده و دعوت نموده آن را بپيمايند [١] و به گفته برخى هر چيزى است كه به‌ رضاى خدا منتهى شود. [٢] در مقابل اين واژه، «سبيل الطّاغوت» است. [٣] در اين مدخل از واژه‌هاى‌ «سبيل‌اللّه»، «سبيل ربّك» و «سبيله» استفاده شده است.

اهمّ عناوين: اعراض از سبيل‌اللّه، بدنمايان سبيل‌اللّه، مانعان سبيل‌اللّه، ممانعت از سبيل‌اللّه و موارد سبيل‌اللّه.

استهزاى سبيل‌اللّه‌

١. به تمسخر گرفتن راه خدا، از اهداف رواج‌دهندگان سخنان بيهوده:

وَ مِنَ النَّاسِ مَنْ يَشْتَرِي لَهْوَ الْحَدِيثِ لِيُضِلَّ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ‌ ... وَ يَتَّخِذَها هُزُواً ....

لقمان (٣١) ٦

٢. استهزاى راه خدا، درپى‌دارنده عذابى ذلّت‌بار:

وَ مِنَ النَّاسِ‌ ... لِيُضِلَّ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ‌ ... وَ يَتَّخِذَها هُزُواً أُولئِكَ لَهُمْ عَذابٌ مُهِينٌ. [٤]

لقمان (٣١) ٦

اعراض از سبيل‌اللَّه‌

٣. يهوديان، مردمانى منحرف و رويگردان از راه خدا:

فَبِظُلْمٍ مِنَ الَّذِينَ هادُوا ... وَ بِصَدِّهِمْ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ كَثِيراً. [٥]

نساء (٤) ١٦٠

٤. بيرون رفتن از مسير خدا، موجب فراموشى روز قيامت:

... إِنَّ الَّذِينَ يَضِلُّونَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ لَهُمْ عَذابٌ شَدِيدٌ بِما نَسُوا يَوْمَ الْحِسابِ. [٦]

ص (٣٨) ٢٦

٥. ناتوانى اعراض‌كنندگان از راه خدا، از هرگونه زيان‌رسانى به خداوند:

إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا وَ صَدُّوا عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ وَ شَاقُّوا الرَّسُولَ مِنْ بَعْدِ ما تَبَيَّنَ لَهُمُ الْهُدى‌ لَنْ يَضُرُّوا اللَّهَ شَيْئاً وَ سَيُحْبِطُ أَعْمالَهُمْ.

محمّد (٤٧) ٣٢

٦. زيبا جلوه‌گر شدن رفتار زشت فرعون، سبب انحراف وى از راه خدا:

... وَ كَذلِكَ زُيِّنَ لِفِرْعَوْنَ سُوءُ عَمَلِهِ وَ صُدَّ عَنِ السَّبِيلِ‌ ....

غافر (٤٠) ٣٧

٧. اعراض و انحراف منافقان، از راه خدا:

إِذا جاءَكَ الْمُنافِقُونَ قالُوا نَشْهَدُ إِنَّكَ لَرَسُولُ اللَّهِ وَ اللَّهُ يَعْلَمُ إِنَّكَ لَرَسُولُهُ وَ اللَّهُ يَشْهَدُ إِنَّ الْمُنافِقِينَ لَكاذِبُونَ‌ اتَّخَذُوا أَيْمانَهُمْ جُنَّةً فَصَدُّوا عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ إِنَّهُمْ ساءَ ما كانُوا يَعْمَلُونَ.

منافقون (٦٣) ١ و ٢

٨. سرزنش منافقان از سوى خدا، به جهت اعراض از سبيل الله:

إِذا جاءَكَ الْمُنافِقُونَ قالُوا نَشْهَدُ إِنَّكَ لَرَسُولُ اللَّهِ وَ اللَّهُ يَعْلَمُ إِنَّكَ لَرَسُولُهُ وَ اللَّهُ يَشْهَدُ إِنَ‌

[١] . التّبيان، ج ٢، ص ١٤٣

[٢] . الميزان، ج ٢، ص ٣٨٥

[٣] . نساء (٤) ٧٦

[٤] . احتمال دارد مرجع ضمير «ها» در «يتّخذها» سبيل‌اللّه باشد. (التّبيان، ج ٨، ص ٢٧٢)

[٥] . مقصود از «صدّ عن سبيل اللّه» در آيه ياد شده، اعراض مكرّر آنان از راه خدا است. (الميزان، ج ٥، ص ١٣٧)

[٦] . «يضلّون عن سبيل اللّه» به معناى عدول و اعراض از راه و دستورات خدا است. (مجمع‌البيان، ج ٧-/ ٨، ص ٧٣٧)