واجب است اين است كه به آنچه خدا خواسته است راضى باشيم، و به قضاى او تسليم شويم، پس اگر خدا به ما چيزى را عطا كرد كه كمال مطلوب نيست، اصرار براى به دست آوردن آن خطا است، چه، ممكن است كه خدا به سبب اصرار ما آن را به ما بدهد ولى براى ما مايه زيان باشد.

پس از جمله سنتهاى خدا براى هلاك كردن اقوام و ملتها، گشودن درهاى رحمت به روى ايشان و تدبيرى براى هلاك كردن آنان است، و نيز چنين است براى افراد انسان، پس اگر ديدى كه انواع نعمت به وفور از هر سو براى تو مى‌رسد، بيدار و بر حذر باش، بدان جهت كه اين نعمتها گاه براى آزمودن تو مى‌رسد و خدا مى‌خواهد اراده و قدرت تو را براى مقاومت بيازمايد، و اراده آن كرده است كه همه روزى تو را يكباره تحويلت دهد تا هيچ بهره‌اى در آخرت نداشته باشى، و بنا بر اين بر انسان لازم است كه در بهره‌بردارى از زينت دنيا معتدل و حكيم باشد، و در آن مبالغه نورزد، و از خدا نخواهد كه همه آنها را يكباره به او ببخشد.

از سوى ديگر، واجب است كه علاقه انسان به نعمتهاى زندگى علاقه شكر و سپاسگزارى بوده باشد و نه علاقه ناسپاسى و كفران نعمت، و علاقه زكات و پاكيزگى و نه طغيان و گردنكشى.

/ ٤٦٦ علاقه شكر عبارت است از: علاقه محافظت كردن اسباب و عواملى است كه به رسيدن نعمت مى‌انجامد، پس چون به انقلابى بپردازى و در آن پيروز شوى و به سلطه دست يابى، در آن بينديش كه چه عاملى از عوامل بشرى و معنوى سبب رسيدن تو به اين سلطه و قدرت شده است، و چون آن را يافتى بايد به محافظت از آنها بپردازى و در اين صورت است كه سپاسگزار نعمت خدا محسوب مى‌شوى، اما اگر در حفظ آنها نكوشى كافرى، و آن كس كه به پاسدارى اسباب و عوامل دست يافتن به نعمت نكوشد، نعمت او را ترك مى‌كند و شايد هرگز به او بازنگردد؛ اما علاقه كفر فروگذاشتن آن عوامل است. و علاقه زكات نيز چنين است كه در قرآن به معنى انفاق است و در لغت به معنى پاكيزگى و رشد و نمو است، زيرا كه هر انفاق و بخشش به معنى نمو است، و ماهيچه‌هاى بدن آدمى نمو نمى‌كند مگر اين كه آنها