تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٢٣٩ - شرح آيات
فَسَيَقُولُونَ مَنْ يُعِيدُنا قُلِ الَّذِي فَطَرَكُمْ أَوَّلَ مَرَّةٍ- باز هم مىگفتند كه چه كس ما را (به زندگى بازمىگرداند)؟ بگو: آن كس كه نخستين بار شما را به وجود آورد و آفريد.» آشكار است كه آفرينش بار دوم آسانتر از آفرينش نخستين است. و شايد كافران چنان مىپنداشتند كه در سنگ و آهن، به مناسبت سفت و سخت بودن آنها نمىتوان تصرفى كرد، و همچون گوشت و استخوان نيستند، يا چنين گمان مىكردند كه آنها به جهت جامد بودن بر خلاف آدميزادند كه از مواد زنده ساخته شده است.
قرآن در پاسخ شبهه ايشان مىگويد كه سخن ايشان با مقياسهاى آفريدگان سازگار است، ولى خداوند آفريننده بر هر چيز توانا است.
فَسَيُنْغِضُونَ إِلَيْكَ رُؤُسَهُمْ وَ يَقُولُونَ مَتى هُوَ- پس سرهاى خود را تكان مىدهند و مىگويند كه: اين در چه وقت خواهد بود؟» يعنى سرهاى خود را تكان مىدهند و آن را همچون انسان شگفتزدهاى به جلو مىآورند و مىپرسند وعده ما كى خواهد بود اگر وعدهاى داشته باشيم؟
اين عادت انسان است كه اگر درباره امرى دو احتمال ممكن بوده باشد، او احتمال وقوع آن يك از آن دو را مىپذيرد كه آسانتر باشد، و وقوع احتمال دوم را بعيد مىشمارد، ولى خداوند متعال درباره اين احتمال دوم تأكيد مىكند و مىگويد
قُلْ عَسى أَنْ يَكُونَ قَرِيباً- بگو ممكن است كه نزديك باشد.» چه اعتقاد آدمى به اين كه در هر لحظه ممكن است دنيا را ترك كند و قيامت در هر لحظه كه خدا بخواهد صورتپذير شود، او را در كارهاى خرد و كلانش متقى و پرهيزگار خواهد ساخت.
[٥٢] يَوْمَ يَدْعُوكُمْ فَتَسْتَجِيبُونَ بِحَمْدِهِ وَ تَظُنُّونَ إِنْ لَبِثْتُمْ إِلَّا قَلِيلًا- روزى كه خدا شما را مىخواند و با ستايش او دعوتش را اجابت مىكنيد و چنان مىپنداريد كه جز مدتى كوتاه (به حال مرده در گور) درنگ نكرده بودهايد.»/ ٢٤٢ پس دنيا در برابر آخرت چيزى جز اندك نيست، چه ميانگين عمر آدمى در دنيا هفتاد سال يا اندكى بيش از آن است، و اين سالها در برابر جاودانگى بقاى در