تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٩٢ - حدود آزادى بشرى

تعقل و تفكر افزايش پيدا مى‌كند، در صورتى كه علم خدا گسترده و دايمى است.

/ ٩٢

حدود آزادى بشرى‌

[٧١] و انسان در زندگى آزاد است، ولى اين آزادى محدوديت دارد تا معلوم شود كه دست غيبى مدبر زندگانى او است، و حريت محدودى كه در اختيار دارد براى آزمودن او است نه ذاتى او، و به همين جهت است كه جايگاههاى مردمان در جامعه و به دست آوردن درجات بلندى و پستى در آن كه سبب برترى يافتن بعضى از آنان بر بعضى ديگر مى‌شود، به ريشه‌هايى آفرينشى باز مى‌گردد كه تغيير دادن آنها دشوار يا غير ممكن است، چنان كه خدا بعضى از مردم را در ذكاوت و هوشمندى بر بعضى ديگر برترى بخشيده است، يا در نشاط و فعاليت، يا در تندرستى و فراهم آوردن فرصتهايى براى پيشرفت، پس آيا اين گونه كسان توانايى آن را دارند كه اين گونه خصوصيات و صفات خود را تغيير دهند؟ هرگز ...

وَ اللَّهُ فَضَّلَ بَعْضَكُمْ عَلى‌ بَعْضٍ فِي الرِّزْقِ‌ و خدا به بعضى از شما بر بعضى برترى در روزى بخشيده است.» و آن نعمتى است كه خداوند به كوشش خود انسان نصيب او مى‌سازد، يا به سبب پاكيزگى جانش، يا براى آزمودن ديگران به وسيله او، همچون، دانش و تندرستى و ايمنى.

فَمَا الَّذِينَ فُضِّلُوا بِرَادِّي رِزْقِهِمْ عَلى‌ ما مَلَكَتْ أَيْمانُهُمْ فَهُمْ فِيهِ سَواءٌ- پس كسانى كه برترى يافته‌اند، روزى خود را به بردگان زر خريد خويش نمى‌بخشند تا در آن برابر با يكديگر شوند.» و كسانى كه خداوند در روزى به ايشان برترى بخشيده، توانايى آن را ندارند كه روزى الاهى را به كسان پايينتر از خود كه در زير فرمان ايشانند بدهند.

و تعبير قرآنى ما مَلَكَتْ أَيْمانُهُمْ‌ اشاره به برده‌دارى و خريد و فروش بردگان دارد كه در روزگار نزول قرآن شيوع داشته است و- به نظر من- همه مراتب اجتماعى را شامل مى‌شود كه مقتضى برترى يافتن بعضى بر بعضى ديگر