تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ١٦٠ - زمينه كلى سوره

پس آيا روا است كه بشر از اين نظام و سازمان خارج شود؟ هرگز. بلكه او نيز محكوم است كه خود تلاش كند، و آنچه مى‌كند در صحيفه عملى كه به گردنش آويخته است ثبت مى‌شود، تا اين كتاب را در روز قيامت گسترده ببيند و بخواند.

به او گفته مى‌شود كه كتابت را بخوان و به حساب خودت برس، تا اگر خطاكار بوده باشى خودت خويشتن را محكوم كنى (١٢- ١٣).

هدايت يافتن بسته به كوشش خودت و گمراه شدن برخاسته از خود تو است، و هيچ كس بار گناه كسى ديگر را بر دوش نمى‌گيرد، و پروردگارت تا به رسول خويش مردمان را از كارهاى زشت بيم نداده باشد، آنان را در برابر گمراهى عذاب نمى‌كند، و به همين گونه در آن هنگام كه زمان هلاك شدن و برافتادن سرزمينى فرارسد، رسولى را مى‌فرستد تا در مركز آن مترفان و پيشوايان انحرافشان را از عذابى كه خواهد آمد بيم دهد، ولى آنان از فسق و نافرمانى خدا بازنمى‌ايستند.

چون چنين شود حجت تمام شده است و آن ديار و مردم آن را به هلاكت مى‌رساند.

بدين گونه خدا بسيارى از مردمان را، پس از طوفان نوح، برانداخته و به هلاكت رسانيده است. و هلاك فراگير بهره مفسدان و تبهكاران خواهد شد و خدا آگاه و بيناى به گناهان بندگان خويش است و به وقت خود عذاب را برايشان نازل خواهد كرد، پس نبايد كسى چنين گمان كند كه خدا از او غافل است (١٤- ١٧).

تلاش و كوشش واقعا نتيجه بخش است، ولى به نيت افراد بشر بستگى دارد. پس آن كس كه خواستار دنيا باشد خدا به اندازه‌اى كه سنتها و حكمت او مقتضى آن است به او مى‌بخشد. ولى جزاى او در آخرت جهنم است كه نكوهيده و طرد شده به آتش آن خواهد رسيد.

اما آن كس كه خواستار آخرت باشد و براى دست يافتن به پاداش آن تلاش كند، خدا پاداش كوشش و تلاش را به اندازه لازم به او خواهد داد.

/ ١٦٤ خدا به اوّلى در دنياى او مدد مى‌رساند و به دومى در آخرتش. و عطاى‌