تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ١٤٦ - سوره النحل(١٦) آيات ١٢٠ تا ١٢٨

بر ايشان چيزهاى پاكيزه‌اى را كه حلال بود حرام ساختيم» (سورة النساء/ آيه ١٦٠).

توبه و اصلاح‌

[١١٩] ثُمَّ إِنَّ رَبَّكَ لِلَّذِينَ عَمِلُوا السُّوءَ بِجَهالَةٍ ثُمَّ تابُوا مِنْ بَعْدِ ذلِكَ وَ أَصْلَحُوا إِنَّ رَبَّكَ مِنْ بَعْدِها لَغَفُورٌ رَحِيمٌ‌- سپس پروردگارت براى كسانى كه از روى نادانى به كار بد پرداختند و پس از آن توبه كردند و اصلاح شدند، پس از آن آمرزنده مهربان است.» گاه فهم و علم شخص ناقص و محدود است و فرصت كافى براى جبران كار زشت خود به دست نياورده، پس به سبب احمقى خويش (و نه به سبب نادانى) گناهى مرتكب مى‌شود و به محض آن كه به حال عادى خود بازمى‌گردد، از آن توبه مى‌كند، و خدا آنچه را كه پيش از آن از او صادر شده مى‌آمرزد.

جهالت غير از جهل است، پس جهل و ندانستن عذر شرعى در بعضى از موضوعات و احكام است، و با حق قبول توبه‌اى كه خدا به صاحب جهالت وعده داده است تناسبى ندارد، در صورتى كه جهالت عذر شرعى نيست، چه كافى است كه صاحب آن به صورت مجمل و مختصر از حدود واجب شرعى كه بر عهده او است آگاه شود/ ١٤٨ و امكان جستجو در آن باره پيدا كند و آن را بيابد.

در آيات متعددى كلمه اصلاح بعد از توبه آمده، و اين خود دليل بر آن است كه از توبه ظاهرى نفعى حاصل نمى‌آيد، بلكه توبه بايد نصوح و صادقانه باشد و حال شخص به وسيله آن اصلاح شود و از بد به نيك و از فاسد به صالح مبدل شود، و در آيه بحثهايى پيوسته به علم اصول فقه وجود دارد كه در كتابهاى علمى مختص به آن مى‌توان به آنها دسترس پيدا كرد.

/ ١٤٩

[سوره النحل (١٦): آيات ١٢٠ تا ١٢٨]

إِنَّ إِبْراهِيمَ كانَ أُمَّةً قانِتاً لِلَّهِ حَنِيفاً وَ لَمْ يَكُ مِنَ الْمُشْرِكِينَ (١٢٠) شاكِراً لِأَنْعُمِهِ اجْتَباهُ وَ هَداهُ إِلى‌ صِراطٍ مُسْتَقِيمٍ (١٢١) وَ آتَيْناهُ فِي الدُّنْيا حَسَنَةً وَ إِنَّهُ فِي الْآخِرَةِ لَمِنَ الصَّالِحِينَ (١٢٢) ثُمَّ أَوْحَيْنا إِلَيْكَ أَنِ اتَّبِعْ مِلَّةَ إِبْراهِيمَ حَنِيفاً وَ ما كانَ مِنَ الْمُشْرِكِينَ (١٢٣) إِنَّما جُعِلَ السَّبْتُ عَلَى الَّذِينَ اخْتَلَفُوا فِيهِ وَ إِنَّ رَبَّكَ لَيَحْكُمُ بَيْنَهُمْ يَوْمَ الْقِيامَةِ فِيما كانُوا فِيهِ يَخْتَلِفُونَ (١٢٤)

ادْعُ إِلى‌ سَبِيلِ رَبِّكَ بِالْحِكْمَةِ وَ الْمَوْعِظَةِ الْحَسَنَةِ وَ جادِلْهُمْ بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ إِنَّ رَبَّكَ هُوَ أَعْلَمُ بِمَنْ ضَلَّ عَنْ سَبِيلِهِ وَ هُوَ أَعْلَمُ بِالْمُهْتَدِينَ (١٢٥) وَ إِنْ عاقَبْتُمْ فَعاقِبُوا بِمِثْلِ ما عُوقِبْتُمْ بِهِ وَ لَئِنْ صَبَرْتُمْ لَهُوَ خَيْرٌ لِلصَّابِرِينَ (١٢٦) وَ اصْبِرْ وَ ما صَبْرُكَ إِلاَّ بِاللَّهِ وَ لا تَحْزَنْ عَلَيْهِمْ وَ لا تَكُ فِي ضَيْقٍ مِمَّا يَمْكُرُونَ (١٢٧) إِنَّ اللَّهَ مَعَ الَّذِينَ اتَّقَوْا وَ الَّذِينَ هُمْ مُحْسِنُونَ (١٢٨)