فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٣٧٠ - فصل اقسام فعل حقتعالى

الفعل: مبتداء و جمله « محرّك فقط او متحرّك فقط او ما اختلط» خبر آن‌

است.

كذاك: جارّ و مجرور، متعلّق باستقرّ، خبر مقدّم.

من لا شيئ: صفت است براى موصوف مقدّر و تقدير « شيئ من لا شيئ» است و

موصوف مقدّر مبتداء مؤخّر است.

او من شيئ: معطوف است به « لا شيئ» و همچنين است كلمه « لا هو ن‌

شيئ».

ايّاها: مفعول مقدّم براى « عنوا » .

ترجمه: و نيز موجودات به موجود تام يا ناقص و ناقص نيز به موجود مكتفى يا غير

مكتفى تقسيم مى‌شوند.

و همچنين موجود يا فقط محرّك و فاعل است، يا متحرّك و فقط قابل بوده و

يا مختلط از اين دو امر است.

چنانچه گاهى موجود يا چيزى است كه از لا شيئ و قوّه محض پديد آمده و

يا از شيئ و امر بالفعل تحصّل يافته و يا شيئ و چيزى است بدون مادّه و اين سه را

علماء اراده كرده‌اند به اسامى مذكوره در بيت بعدى.

شرح عربى: بتمّ، متعلّق بيفى و هو ما ليس له حالة منتظرة كالعقول، او ناقص، و

هو بخلاف التّامّ.

و النّاقص، امّا مكتفى، ان اكتفى بذاته و باطن ذاته من علله الذّاتيّة فى‌

خروجه من النّقص الى الكمال كالافلاك و نفوسها و من هذا القبيل‌

نفوس الانبياء بحسب الفطرة و امّا بعد الاستكمال، فربّما صاروا من‌

التّامّ.

او غيره، اى غير مكتفى ان لم يكتف بذاته و باطن ذاته فى الاستكمال،

بل احتاج الى مكمّل خارج كالعنصريّات و نفوسها الغير المؤيّدة.

الفعل كذا ايضا يفى و ايضا الفعل محرّك فقط، اى غير متحرّك‌