فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٣٤٢ - فصل تكلم حقتعالى

است.

پس از آن مى‌فرمايد:

و چون دلالت عرضيّه، عرضى است و امر عرضى زائل‌شدنى مى‌باشد

لاجرم اين دلالت فانى و قابل زوال است بخلاف دلالت وضعيّه الهيّه ذاتيّه طوليّه چه‌

آنكه امر ذاتى نه مختلف شده و نه تخلّف پيدا مى‌كند.

شرح فارسى:

توضيح‌

مخلوقات و موجودات عالم عين تمام دلالت بر وجود حقتعالى دارند و اين‌

دلالت را دلالت ذاتيّه طوليّه الهيّه نامند.

امّا ذاتيّه است به جهت اينكه دالّ در اين دلالت لفظ نيست بلكه طبع‌

موجودات بوده كه از باب دلالت « انّى » مقتضى كشف حجاب از وجود حضرتش‌

مى‌باشد و بديهى است اين اقتضاء هرگز از آنها منسلخ نمى‌شود كما اينكه ذاتيّات‌

غير قابل تخلّف هستند.

و امّا اينكه طوليّه است بجهت اينكه تمام موجودات در طول او هستند.

و امّا اينكه الهيّه است زيرا جاعل و واضع آنها حضرت حقتعالى است.

در قبال اين دلالت در دلالت عرضيّه « بفتح راء» عرضيّه « بسكون راء»

است مانند دلالت الفاظ بر معانى خود.

امّا عرضيّه « بفتح راء» است زيرا دلالت لفظ بر معنا به مقتضاى طبع و

ذات الفاظ نيست بلكه بواسطه جعل و وضع واضع است پس اين دلالت بر آنها

عارض است.

و امّا عرضيّه « بسكون راء» است زيرا دالّ در طول مدلول نيست بلكه هر دو

معارض هم هستند چه آنكه هر دو مخلوق مى‌باشند و اين سنخ دلالت بلحاظ عرضى‌

بودنش قابل زوال و نيستى است به خلاف قسم اوّل زيرا ذاتى چيزى نه تغيّر پذيرد و

نه تخلفّ.