فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١١٢٤ - دليل مختص به تخالف عوالم

شرح فارسى:

توضيح‌

بعد از ابطال تعدّد عالم جسمانى مى‌فرمايد:

بعد از اثبات وحدت اين عالم محسوس درصدد برآمديم كه نحوه واحد بودن‌

اين عالم را بيان و تشريح كنيم و قبل از بيان و تفصيل مصنّف تذكّر نكته‌اى لازم‌

است:

واحد داراى انواع و اصنافى است بشرح ذيل:

١- واحد عددى: كه مراد واحد شخصى است و از آن به واحد بالخصوص‌

و بالشّخص نيز نام مى‌برند و صاحب دستور العلماء در شرح اين قسم گفته است:

واحد عددى آن استكه تصورّش مانع از حمل بر كثير باشد و اين همان‌

جزئى حقيقى است كه در منطق از آن نام مى‌برند.

٢- واحد بالاتّصال: آن است كه منقسم به اجزاء مقداريّه متشابه شود و

شيخ در شرح آن آورده:

امرى است كه از جهتى واحد بالفعل و از حيثى حاوى كثرت باشد.

٣- واحد بالاجتماع: آن است كه بالفعل متكثّر باشد و اطلاق واحد باعتبار

حالت وحدانى است كه در اثر اجتماع متكثّرات حاصل شده است و از آن بواحد

بالاتّصال نيز نام مى‌برند.

٤- واحد بالجنس: انواع متعدّدى را گويند كه در جنسى با هم مشترك‌

هستند.

٥- واحد بالنّوع: افراد و مصاديقى را گويند كه در تحت نوع واحدى واقع‌

باشند و يك نوع بر همه آنها صادق باشد.

٦- واحد بالعرض: بدو امر يا بيشتر از دو اطلاق كنند وقتى كه در جهتش‌

خارج از ذات با هم مشترك باشند هم‌چون عاج و برف كه در رنگ سفيدى با هم‌

مشترك هستند.

بعد از بيان اين مقدّمه اينك مى‌گوئيم:

نحوه وحدت عالم از نظر مرحوم مصنّف و حكماء ديگر از سنخ وحدت‌

شخصى (وحدت عددى) است نه از قبيل وحدات ديگر همچون وحدت بالاجتماع‌