فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٤٧٠ - انتقاد مصنف(ره) بتأويلات قوم

مقدًّم شده.

اذ: بمعناى شرطيًّه و جمله « تحقًّق الممكن الاخسًّ» شرط و جمله‌

« فالممكن الاشرف فيه سبقا» جواب آن است.

لام: بمعناى تعليل.

انًّ: بفتح همزه، از نواسخ، و ضمير منصوبى اسمش و جمله بعد خبرش‌

مى‌باشد.

لولا: غالبيًّه و كلمه بعدش مى‌بايست مرفوع باشد تا مبتداء براى ما بعدش‌

تقدير شود و از خصائص اين كلمه اين است كه اگر ضمير بعدش‌

واقع شود لازم است مرفوع باشد نظير « لو لا انتم لكنًّا مؤمنين» و بطور

نادر « لولاى و لولاك و لولاه» نيز شنيده شده است پس استعمال‌

مصنًّف در اينجا چندان فصيح نيست.

ان: شرطيًّه و جمله « لم يفض» شرط و جمله « فيقتضى جهه تفضًّل على‌

الحقًّ تعالى» جواب آن است.

واو: عاطفه.

ان: شرطيًّه و جمله « فاض اخسًّ قبل الاشرف» شرط و جمله « علل‌

الاقوى عند ذا بالاضعف» جواب آن مى‌باشد.

ترجمه: زمانيكه ممكن اخسًّ محقًّق باشد قطعا ممكن اشرف قبل از آن موجود شده‌

است زيرا اگر چنين نباشد يا اصلا موجود نمى‌شود نه قبل از اخسًّ و نه بعد از آن‌كه‌

در اين صورت از باب تفضًّل بر بارى تعالى است آن را خلق كند و الًّا خلاف تفضًّل‌

مى‌شود.

و اگر اخسًّ قبل از اشرف صادر شود لازمه آن اين است كه موجود ضعيف‌

علًّت و قوى معلول باشد.

شرح عربى:

غرر

فى قاعدة امكان الاشرف‌

و التًّعبير بالامكان الاشرف فى حكمة الاشراق و شرحها و الاسفار و