فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٣٢٠ - فصل عموم قدرت حقتعالى و انكار ثنويه و معتزله

فعاليّت بدنيّه حاصل مى‌شود زيرا ملكات از تكرّر افعال و حركات پديد مى‌آيند اعمّ‌

از آنكه افعال نفسانى بوده يا بدنى باشند و بحسب فرض اين افعال و حركات بخود

ما تفويض شده و از طرفى چون حقائق ذوات و هويّات ما چيزى غير از ملكات‌

علميّه و عمليّه نبوده مخصوصا بنابر مسلك اتّحاد عاقل و معقول و نيز چون تا

ماداميكه ملكات ما مستحكم و مستقرّ نشده باشند تخمير و عجين شدن ذوات ما

بطور تمام و كمال حاصل نمى‌گردد لاجرم تفويض و واگذاردن فعل بخود ما مقتضى‌

است كه ذات ما نيز بما واگذار شده باشد.

سپس در توضيح « ما لم يستحكم ملكاتنا لم يتم تخمير ذواتنا» مى‌فرمايد.

در تعريف انسان گفته‌اند: الانسان حيوان ناطق مائت.

يعنى آنچه در معرفى او آورده‌اند ذاتيّات و آنچه ذاتيّات بآن تكميل‌

مى‌شوند مى‌باشد بدون اينكه حالات را ذكر كنند چه آنكه حالات در معرض زوال‌

بوده لذا آنها اعتنائى نيست و بخاطر همين نكته است كه حضرت اقدس احديّت در

قرآن عزيزش مى‌فرمايد: و استقم كما امرت.

و وجود مقدّس نبوى صلّى اللّه عليه و آله و سلّم فرموده‌اند:

سوره هود مرا بخاطر همين يك آيه پير نمود.

پس از آن مى‌فرمايد:

اين تخميرات و عجين شدن‌ها اگرچه در وقت لا يزال و آينده حصولشان‌

بالنّسبة بما است ولى در عين حال قياسا بمبادى عاليه چه رسد به مبدء المبادى‌

امرى است حاصل بنحوى كه جفت القلم و آنچه از آن بايد تراوش كند نسبت به‌

حوادث حالّه و استقباليّه الى يوم القيمه حاصل شده و مبادى عاليه از تخمير و

تعجين بوجهى فارغ شده‌اند و هر روزى بلكه هر آنى مبدء المبادى بوجهى در شأن و

فعل مى‌باشد.

سپس مى‌فرمايد:

بخاطر ضعيف من اينطور مى‌رسد كه اين وجه پنجم در ردّ بر مفوّضه‌

مى‌باشد.

پس از آن چنين مى‌نگارد: