فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٠٨٦ - دليل بر اثبات صانع

وجودها و انتزاع مفاهيم كثيرة من ذات واحدة سائغ لا ينثلم به‌

وحدتها.

و لمّا فرغنا من طريقة الالهيّن بل المتألّهين فى اثبات الحقّ علت‌

صفاته تعرّضنا لطريقة غيرهم فقلنا.

ترجمه: ارجاع بده بمعناى واحد و يكى بدان تمام صفات كه كماليّه را از نظر مصداق و

ذات، بنابراين تكثير در مفاهيم منتزع مى‌باشد يعنى مفاهيمى كه از وجود آنها انتزاع‌

مى‌شود نه آنكه تكثير در وجود آنها باشد و انتزاع مفاهيم متكثّر و بسيار از ذات واحد

امرى است شايع و بواسطه‌اش وحدت ذات بهم نمى‌خورد.

سپس مى‌فرمايد:

و وقتى از طريق الهيين بلكه متألّهين در اثبات حقّ علت صفاته فارغ شديم‌

اكنون مى‌پردازيم به طريق غير ايشان لذا گفته‌ايم:

شرح فارسى:

توضيح‌

اشكال و جواب‌

قبلا گفته شد صفات كماليّه حقتعالى تمام عين ذات بوده و همان طورى‌

كه ذات واجب و تمام ذوات ممكنه به آن متعلّق و مربوط هستند صفات نيز چنان‌

بوده يعنى واجب و همه صفات ممكنه به آن متعلّق و مستند هستند لذا اين بيان‌

ممكن است سبب اين اشكال شود:

پس طبق اين تقرير به تعداد صفات كماليّه ذات مكرّر و متعدّد بايد بشود

يعنى در مقابل علم بايد ذاتى باشد عين آن و در مقابل حيوة و قدرت و اختيار نيز

ذواتى بايد باشند كه اين صفات عين آنها بوده تا اشكال دور و تسلسل مثلا پيش‌

نيايد و اين مستحيل است و خلاف فرص، زيرا واجب يكى بيشتر نمى‌تواند باشد

چنانچه در بحث توحيد ذكر خواهد شد.

امّا لزوم اين اشكال: بخاطر اين است كه بدون ترديد اين صفات با هم‌

متغاير و متخالفند پس از عين بودن هر كدام با ذات قطعى است كه ذوات متغايره نيز