فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١١٧٧ - وجه اشتراك صفات سلبيه

خلوّ ماهيّات امكانيّه از وجود و عدم لذا مى‌پرسيم در اين فرض كه منجر به امكان‌

شد مقصود از امكان كدام قسم آن است؟

از دو حال خارج نيست يا مقصود امكان ذاتى است و يا امكان استعدادى.

اگر امكان ذاتى باشد موضوعش قطعا ماهيّت تعمّليّه و عقليّه است و اگر

استعدادى باشد موضوع و حامل آن مادّه است.

قسم اوّل بلحاظ نبودن ماهيّت ذاتى در حقتعالى مراد نيست زيرا براى‌

حضرتش غير از صرف الوجود كه حاق واقع و متن اعيان است چيز ديگرى همچون‌

ماهيّت ذاتى تحقّق ندارد.

لاجرم امكانى كه در اينجا متصوّر بوده و موضوعش امر واقعى است همان‌

قسم دوّم مى‌شود يعنى امكان استعدادى و چنانچه گفتيم حامل و موضوع اين قسم‌

مادّه است و مادّه نيز چون محتاج به صورت است و قهرا مركّب از مادّه و صورت نيز

جسم مى‌باشد اين قسم را نيز به اعتبار اين تالى فاسدش كه لزوم جسميّت حقتعالى‌

است نمى‌توان پذيرفت پس بايد گفت معناى « انّه عالم» يعنى ذاتش عين علم‌

مى‌باشد نه اينكه داراى ذاتى است و علم يا معناى « انّه قادر» اين است كه ذاتش‌

همان قدرت است نه اينكه ذاتى باشد معروض قدرت و همچنين نسبت به سائر

صفات كماليّه ذات.

شرح عربى: وجهة القبول، اى قبول ذاته للصّفات لو كانت عرضيّة معلّلة، غير

الفعل، اى غير جهة فاعليّته لتلك الصّفات.

هذا برهان آخر تقريره:

انّه لو كانت الصّفات زائدة على ذاته كانت معلّلة بذاته اذ لا واجب‌

آخر لدلايل التّوحيد و لا ينفعل عن مجعولاته ايضا فيلزم ان يكون‌

فاعلا و قابلا من جهة واحدة لكونه بسيطا غاية البساطة و هو محال.

ترجمه: و جهت قبول ذاتش نسبت به صفات در صورت غرضى بودن آنها موجب‌

معلّل بودنشان شده و بايد انرا غير از جهت فاعليّت براى اين صفات بدانيم.

و اين برهان ديگرى است كه تقريرش چنين است: