فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٢٦٧ - وجه تعبير بانتساب اشراقى

و سپس گفته: معناى اوّل اعمّ است از دوّم زيرا معناى اوّل هم در اعدام‌

صادق است و هم در وجودات بخلاف دوّم كه تنها در موجودات قديمه صدق‌

مى‌كند.

با توجّه بمعناى فوق قهرا معناى ازلى يعنى موجودى كه قديم و بلا اوّل باشد

همچون حقتعالى.

ب: دهر: كلمه دهر بمعانى متعدّده‌اى استعمال مى‌گردد بشرح ذيل:

١- اسماء حسنى صاحب دستور گفته: و لذا پيغمبر اكرم صلّى اللّه عليه و

آله و سلّم فرمود: لا تسبّوا الدّهر فانّ الدّهر هو اللّه تعالى.

٢- زمان طويل.

٣- بمعناى هزار سال.

٤- زمان بدون ابتداء و انتهاء.

٥- بمعناى عمر.

٦- بمعناى زمان چنانچه مقصود از دهر در عبارت فوق همين معنا است.

ج: زمان: عبد النّبى احمد نگرى در دستور مى‌گويد:

زمان از نظر متكلّمين عبارتست از امر حادث و معلومى كه به آن حوادث‌

موهومه ديگر را مى‌سنجند مثلا وقتى گفته مى‌شود:

« در زمان طلوع خورشيد نزد شما مى‌آيم» طلوع شمس امر حادث و معلوم‌

است و آمدن حادث موهوم و غير معيّن و بعد از مقرون شدنش بطلوع ابهام زائل‌

مى‌شود.

و از نظر حكماء مورد اختلاف است:

١- مشهور از ايشان اعتقاد ارسطاطاليس را پذيرفته و گفته‌اند:

زمان عبارتست از مقدار حركت فلك اطلس « فلك الافلاك يعنى فلك‌

نهم».

٢- عدّه‌اى ديگر زمان را امر مرهوم و خيالى پنداشته‌اند.

٣- گروهى ديگر بتاتا آن را منكر شده‌اند.

٤- پاره‌اى از اهل فنّ زمان را به حركت تفسير نموده‌اند.