فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١١٣٥ - مقاله شيخ در مبدء و معاد

ربوبى و مخلوق حقتعالى بوده و تمام اشياء را حضرت باريتعالى براى او آفريده‌

باشد زيرا اين تشريفات و تعظيمات براى انسان بملاحظه عقل مستفادى است كه‌

در او بوده و با عقل فعّال متّحد است على الخصوص اكمل افراد انسان كه در

حقتعالى فانى مى‌باشد.

شرح فارسى:

توضيح‌

دفع وهم‌

امّا وهم: ممكن است توهّم شده و اينطور گفته شود:

اگر عناصر (آب- خاك- باد- آتش) و عنصريّات (اشيائى كه منشاء

تكوّن آنها عناصر است) در عالم محسوس همچون سنگ مثانه باشند نسبت به‌

انسان و حقارت آنها بدرجه‌اى باشد كه بشمار موجودات عالم نيايند و در جنب سبع‌

الشّداد (افلاك هفت‌گانه يعنى: قمر، عطارد، زهره، شمس، مرّيخ، مشترى و

زحل) عد بحت و فناء محض محسوب شوند پس چطور حضرت حقتعالى انسان را

كه از جمله عنصريّات است خليفه خود در ارض قرار داده و در كتاب شريفش‌

مى‌فرمايد:

«وجعلنا فى الارض خليفة» و در حقيقت اگر موجودى اشرف از او مى‌بود

شايسته و لياقت خلافت براى آن موجود مى‌بايست باشد پس بدليل « ان »

درمى‌يابيم اشرف از كائنات انسان بوده و تشبيه عنصريّات به سنگ مثانه و تأسيس‌

اصل مزبور اساسى ندارد.

امّا دفع: در جواب مى‌فرمايد اصلى كه گفته شد صحيح و بى‌اشكال است‌

و تشبيه مذكور نيز بجا و غير قابل اعتراض است و امّا خصوص انسان از عنصريّات‌

سبب شرافت و كمالش جنبه عنصرى وى نيست چه آنكه اگر به جنبه مادّى و

عنصريش ملاحظه شود بمنزله همان سنگ مثانه است پس در وادى خليفة اللّهى و

عالم كمال به جنبه ديگر ملحوظ نظر واقع شده و آن باعتبار مستفاد وى و اتّحاد

اين عقل با عقل فعّال است خصوصا اگر اكمل افراد و اشرف كائنات منظور باشد

يعنى وجود مقدّس و منوّر حضرت خاتم الانبياء و اهل بيت عصمت و طهارتش كه‌