فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٣٠١ - فصل مراتب علم حقتعالى

« ذا » خبرش مى‌باشد يعنى و قضاء علمى همين است كه اكنون شنيدى.

سپس مى‌فرمايد:

و سجلّ الكون يعنى صور جزئيّه عينيّه‌اى كه در موادّ منطبع هستند

قدر عينى مى‌باشند، بنابراين عينى عبارتست از هر آنچه درع الم عين يعنى مادّه‌

و زمان و مكان و غير اين امور از ساير مميّزات و مشخّصات جزئيّه تحقّق داشته باشد

بلكه مرحوم محقّق داماد (قدّس سرّه) در كتاب افق المبين قضاء عينى را به‌

مميّزات جزئيّه اطلاق فرموده منتهى آنها را نسبت به مبادى طولى در نظر گرفته‌

بنابراين اطلاق قدر بر آن مميّزات جزئيّه اطلاق نادر و غير مأنوسى نمى‌باشد.

شرح فارسى:

توضيح‌

تقسيم قضا

مرحوم مصنّف در حاشيه كتاب قضاء را اينطور تعريف مى‌كند:

قضاء: عبارتست از وجود شيئ در عالم ابداع بنحو كلّى.

و در حاشيه اسفار مى‌گويد: قضاء عبارتست از علم كلّى محيط كه در مرتبه‌

بعد از ذات قرار دارد.

اشاعره معتقدند: قضاء عبارتست از اراده ازليّه حقتعالى كه به اشياء تعلّق‌

مى‌گيرد.

شيخ الرّئيس قائل است كه قضاء عبارتست از فعل اوّل حقتعالى كه از

مقدورات منشعب مى‌گردد.

مرحوم خواجه طوسى در شرح اشارات مى‌فرمايد:

قضاء عبارتست از وجود تمام موجودات بطور جمعى در عالم عقل بر سبيل‌

وجود ابداعى.

حاصل آنكه عبارات اهل دانش در تعريف آن مضطرب و مختلف است و

امّا در تقسيم آن اختلافى نيست كه قضاء بر دو قسم است:

١- قضاء احتمالى كه همان صور قائم بقلم باشند.

٢- قضاء تفصيلى و آن صورت قائمه بعقول تفصيله يعنى طبقه متكافئه را