فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٢٤٩ - رأى متأخرين

صادر و علّت واحد داراى معلولات كثيره و متعدّده است و اين امرى است مستحيل و

باطل.

و براى قسمت دوّم از اختيارش متوسّل به بيانى شده مطابق با مشرب شيخ‌

اشراق و حاصل آن اين است:

ذات حقتعالى نور محض و نوريّتش نوريّت حقيقى است نه نوريّت بمعناى‌

مصدرى چنانچه از سنخ نورهاى حسّى و عرضى نيست كه بدون شعور باشد و تنها بر

سطوح مرثيّه تابيده و احيانا داراى افول و زوال باشد بلكه ذات حضرتش چنانچه‌

گفتيم نور محض و وجود مستقلّ بوده كه غير از حيات و هستى چيز ديگرى نبوده و

از شائبه زوال و افول بركنار و از رائحه وابسته بودن بغير منعزل مى‌باشد.

انوار حسيّه چنانچه گفته شد شعاع تابش آنها بر جدار و شاخات و اشجار و

سطوح برّ و بحر افكنده مى‌شود كه تمام موجودات بدون شعور هستند ولى نور

حقتعالى تنها اين قبيل اشياء را منوّر و موجود نكرده بلكه عقول و نفوس را كه‌

موجودات باشعور هستند از ظلمت عدم رهانيده و به منصّه ظهور و معرض بروز

درآورده است و در اين مرحله نيز شعاع و پرتو نورش منحصر به موجودات ذى شعورى‌

چون مدارك عاليه عقليّه و نفسيّه افلاك كه از آنها به « مواضع شعور مستمرّه» تعبير

شده نبوده بلكه تيغه‌هاى آخته نور وجودش مدارك دانيه عقليّه همچون وجودات‌

حيوانيّه و انسانيّه را كه به لفظ « غير مستمرّه» آورده شده شامل مى‌گردد چنانچه اين‌

نور مانند انوار حسّى تنها ظواهر را منوّر ننموده بلكه بواطن را همچون ظواهر فرامى‌گيرد

و هيچ عائق و حاجبى از نفوذ اين نور وجود ندارد قهرا يك نور است كه ثانى و

حالت دوّمى برايش نيست چنانچه مثل و نظير نيز ندارد.

و با توجّه به اين معنا و اينكه اين ذات و نور عين علم و متّحد با آن است قهرا

بايد گفت پس تمام اشياء عبارت از بروز علم و فعليّت آن هستند به طورى كه اگر

علم او را بخواهيم سراغ كنيم ماهيّات موجوده را بايد نشان نمائيم پس علم او همان‌

وجود اشياء و بروز آنها است.

قوله: القائم بها مواضع الشّعور الخ: در عبارت قبل از اين مصنّف (ره) فرمود:

نور حقيقى حقتعالى كه عبارت از وجود منبسط باشد حىّ است اينك در