فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١١١٩ - برهان وحدت عالم

و فراوان مى‌باشند و بهر تقدير دليل ابطال دو عالم بواسطه لزوم خلاء اينستكه:

اگر ما در عرض اينعالم محسوس، عالم جسمانى ديگرى فرض نمائيم حتما

شكل طبيعى آن كرده مى‌باشد و دو كره وقتى يكى از آندو بر ديگرى محيط نباشد

لازم مى‌آيد كه در بين آنها خلاء بوجود آيد زيرا ايندو تنها در يك نقطه با هم تماس‌

مى‌گيرند و در غير آن بينشان فاصله است اعمّ از آنكه با يكديگر تخالف داشته يا

متماثل باشند و اين برهان را برهان مشترك گويند.

شرح فارسى:

توضيح‌

براهين توحيد كه در اين سرى ابحاث اقامه شده دو گونه است:

١- براهين و ادلّه براى نفى شريك در وجوب ذاتى حقتعالى و نتيجه اين‌

ادلّه اين است كه تنها موجودى كه اين سه خصوصيّت (فى نفسه- بنفسه- لنفسه)

را داشته باشد حضرت واجب تبارك و تعالى است و تمام ادلّه‌اى كه تا اينجا براى‌

توحيد نقل شد از همين قبيل و بمنظور اثبات همين امر بود.

٢- براهينى كه فاعليّت و الوهيّت را منحصر در حضرتش مى‌نمايد (لا

مؤثّر فى الوجود الّا اللّه) و ادلّه‌اى كه از اين به بعد اقامه مى‌شود از اين سنخ است‌

و قبلا از اثبات اين معنا لازم است مقدّمتا اثبات كنيم كه عالم جسمانى و محسوس‌

بيش از يكى نيست اگرچه عالم عقول و مجرّدات متعدّد و متكثّر است.

برهان وحدت عالم‌

براهينى كه براى اثبات وحدت عالم اقامه شده دو نوع است:

١- براهين مشترك.

٢- براهين مختص.

براهين مشترك: مقصود از براهين مشترك ادلّه‌اى است كه نفى تعدّد عالم‌

مى‌نمايد اعمّ از اينكه عوالم تخالف نوعى داشته باشند يا تماثل.

براهين مختص: و مراد از براهيم مختصّ ادلّه‌اى است كه در خصوص‌