فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١١٢٥ - دليل مختص به تخالف عوالم

يا بالاتّصال بله مثل عالم مثل انسان است يعنى همانطورى كه انسان در عين‌

حالى كه مركّب است از اعضاء و جوارح ولى به اعتبار نفس و عقلى كه در او است‌

وحدتش محفوظ مى‌باشد عينا عالم با اين‌كه مركّب است از افلاك و كواكب و

سماء و ارض و جبال بملاحظه نفس كلّى كه تعلّق بعالم علوى دارد وحدتش منثلم‌

نشده و در اعداد واحدهاى عددى قرار دارد و نيز مى‌توان براى وحدت عالم بوجه‌

ديگرى متمسّك شد و آن اين است كه بگوئيم:

وجود عالم كه از آن به فيض منبسط تعبير مى‌كنند عين هويّت و وحدت حقّه‌

ظلّيّه است و مقصود از وحدت حقّه ظلّيّه همان وجود سعى و عموم وجوديه آن است‌

كه به اعتبار اضافه به ماهيّات و قوابل متعدّده متعدّد و بملاحظه نسبتش بفاعل و

اينكه ظل اللّه است واحد شمرده مى‌شود زيرا وجود ظلّى واحد قهرا واحد است پس‌

وجه اثبات وحدت اين عالم از دو راه صورت مى‌گيرد.

١- وجود عقل و نفس كلّى در آن‌كه حافظ وحدت و جامع شتات آن‌

است.

٢- وجود عالم وجود ظلّى حقتعالى است و ظلّ واحد بايد واحد باشد.

قوله: تدلّيّه، بمعناى تعلّق و وابسته بودن است.

قوله: على كلّ حاضر و غائب: مقصود از حاضر عالم شهود و محسوسات است‌

و مراد از غائب عالم غيب و ماوراء مادّه است.

قوله: شهيد و شاهد: اين دو كلمه مترادف و هر دو به معناى عالم هستند.

متن: « ٣٧٤، ٣٧٣، ٣٧٢ »