فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١١٥٩ - بطلان وجوب اجزاء

بسيط هستند و يا مركّب از اجزاء واجبه ديگر.

اگر اجزاء واجبه واجب بسيط باشند مدّعا ثابت است.

و اگر بسيط نباشند بلكه آنها نيز خود داراى اجزاء باشند كلام را نقل داده و

محور سخن را اجزا اجزاء قرار مى‌دهيم و مى‌گوئيم اين اجزاء يا بسيط هستند و يا

مركّب و بالاخره منتهى به بسيط مى‌گردند چه آنكه لازم است هر مركّبى منتهى شود

به اجزاء بسيطه و در هر دو صورت باز مدّعا ثابت مى‌گردد.

پس تا به اينجا ثابت شد اگر واجب تعالى مركّب از اجزاء واجبه باشد لازم‌

مى‌آيد واجبات متعدّده بسيطه‌اى ثابت باشند.

و امّا منجر شدن فرض تركيب واجب از اجزاء واجب به عدم تحقّق واجب‌

مركّب كه خلاف فرض باشد بخاطر اين است كه:

شرط در تحقّق مركّب اين است كه بين اجزائش علاقه و ارتباط باشد به‌

اينكه يكى علّت و ديگرى معلول بوده يا مثلا هر دو معلول علّت ثالثى باشند تا از

اجتماع اين اجزاء و تأثير و تأثّر بين آنها مركّب حاصل شود و حال آنكه اين بيان در

اجزائى كه تمام واجب باشند ممتنع و غير ممكن است زيرا اگر تمام اجزاء را

واجب دانستيم معنايش اين است كه نه بينشان علّيّت و معلوليّت است و نه معلول‌

علّت سوّمى هستند پس علقه و ارتباط بين آنها نبوده بلكه هر كدام نسبت به ديگرى‌

ممكن مى‌شود و لاجرم از تركيب آنها تأثير و تأثّر حاصل نشده و بالمآل مزاج و خلط

نيز توليد نگشته و در نتيجه اصلا مركّبى در خارج محقّق نمى‌شود كه اين اجزاء

تشكيل دهنده آن باشند و اين خلاف فرض ماست كه گفتيم واجب تعالى مركّب‌

است از اجزاء واجبه.

و امّا دو وجه ديگر در عبارات بعدى مرحوم مصنّف به آن اشاره نموده كه در

وقت شرح متعرّض آن خواهيم شد.

قوله: على تقدير ثبوتها: يعنى ثبوت الاجزاء.

قوله: فذلك خلف: مشاراليه « ذلك » وجوب اجزاء براى واجب تعالى‌

مى‌باشد.

قوله: من حيث انّا فرضناه واحدا: ضمير مفعولى در « فرضناه » به واجب راجع‌