فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٤٧٣ - فصل قاعده امكان اشرف

تجزيه و تركيب‌

ان: شرطيًّه.

مع: ظرف، متعلًّق باستقرًّ، مضاف و « الاشرف » مضاف‌اليه آن است و

جمله ظرفيًّه، شرط براى « ان » و جمله « فواحد جاء مصدر الكثير»

جواب آنست.

النًّور الاسفهبد: صفت و موصوف، مبتداء و جمله « اذ يبرهن عليه الخ» خبر آن‌

است.

اذ: شرطيًّه زمانيًّه و جمله « يبرهن عليه» فعل شرط و جمله « فالقاهر ايضا

كائن» جواب آن است.

ترجمه: و اگر صدور اشرف با اخسًّ مقارن باشد لازمه آن اين است كه شيئ واحد

مصدر و منشاء امور متكثٍّره بشود.

و از متفرًّعات اين قاعده اين است كه وقتى با ادلًّه و براهين نور اسپهبدى‌

« نفس » ثابت شد قهرا نور قاهر « عقل » نيز ثابت مى‌گردد.

شرح عربى: و ان، كان الممكن الاخسًّ، مع الاشرف فى الصًّدور، كمعلولى علًّة

واحدة، فواحد جا مصدر الكثير، و قد علم استحالته و اذا بطلت‌

التًّوالى ثبت انًّه يوجد الممكن الاشرف عنه تعالى ثمًّ الاخسًّ فالاخسًّ.

ترجمه و شرح فارسى: امًّا سوًّم: لازمه‌اش اين است كه از شيئ واحد « علًّت‌

واحده» دو معلول يا بيشتر در عرض هم صادر شود و حال آنكه به ادلًّه و براهين قبلا

استحاله آن را ثابت نموديم.

و بعد از ابطال توالى سه‌گانه ثابت مى‌شود كه لازم است ابتداء ممكن‌

اشرف از واجب صادر شود پس از آن اخسًّ و بعد از آن اخسًّ در مرتبه نازلتر و

همچنين تا مراتب نازله ديگر.

شرح عربى: ثم قولنا « و النًّور الاسفهبد، اى النًّفس، اذ يبرهن عليه، اى على‌