فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١١٣٢ - اعضاء انسان كبير

ترجمه: اجسام عنصرى اعمّ از آنكه ثقيل بوده يا خفيف باشند در جنب افلاك و

كراتى كه حيات دائمى داشته و زنده بودنشان محدود نبوده بلكه الى ماشاء اللّه باقى‌

هستند بسيار ناچيز و كم مى‌باشند لذا عدم حيات برخى از عنصريّات بآنچه ما فعلا

درصدد آن بوده و مى‌گوئيم كلّ عالم داراى حيات مى‌باشد مضرّ نيست، بلكه‌

حكماء سابق كه داراى فطانت و زيركى بسزائى بودند عناصر را در انسان كبير

همچون ريگى كه در مثانه انسان صغير باشد انگاشته و بآن نظر كرده‌اند.

سپس منصّف (ره) مى‌فرمايد:

اين تعبير در مصراع اخير اشاره است به كلامى كه از شيخ الرّئيس در

كتاب مبدء و معاد آمده كه ترجمه آنرا در بخش شرح فارسى انشاء اللّه نقل‌

مى‌نمائيم:

شرح فارسى:

توضيح‌

سؤال‌

گفته شد آسمان و اساسا عالم محسوس حىّ و زنده مى‌باشد ممكن است‌

كسى در مقام انتقاد و سؤال بگويد:

يكى از اجزاء عالم عنصريّات هستند چه عنصر ثقيل همچون خاك و چه‌

سبك نظير آتش و اين نوع از موجودات حيات ندارند پس بطور كلّى نمى‌توان‌

اطلاق حىّ بعالم و مافيه نمود.

جواب‌

اگرچه همينطور است ولى تعداد و وجود اين نوع موجودات در جنب افلاك‌

كلّى و جزئى و كرات و كواكب و خلاصه موجودات زنده عالم بقدرى ناچيز و غير

قابل ملاحظه است كه عدم حيات آنها مضرّ در اطلاق حىّ بر عالم نيست بلكه‌

بعضى از ارباب صنعت اين موجودات عنصرى را همچون سنگى فرض كرده‌اند كه‌

در مثانه انسان توليد مى‌شود پس مثلا اگر بگويند انسان حيوان است كسى‌

نمى‌تواند اشكال كند كه اين حمل بطور اطلاق صحيح نيست زيرا چه بسا در مثانه‌