فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٣٧٦ - اصطلاح اهل شرع

عالم جبروت خود بر دو قسم است: جبروت اعلى و جبروت اسفل جبروت‌

اعلى همان عقول عشره طوليّه است و جبروت اسفل عقول مكافئه و عرضيّه را

گويند.

دوّم عالم ملكوت: و آن به دو معنا اطلاق مى‌شود: ملكوت بمعناى اعمّ و

ملكوت بمعناى اخصّ.

ملكوت بمعناى اعمّ: عبارتست از مجموع عالم غيب و ماوراء عالم شهود.

ملكوت بمعناى اخصّ: و آن از نظر حكماء اشراق عالم مثال و به عقيده‌

مشّائين صور خياليّه فلكيّه باشد.

و منظور از مثال چنانچه قبلا بيان نموديم موجوداتى است عقلانى كه نمونه‌

وجود طبيعى موجودات هستند بلكه اصل و اساس آنها مى‌باشند و موجودات طبيعى‌

تمام از رشحات و تراوشات فيض او هستند و بعبارت ديگر عالم مثال، عالم حافظ

نوعيّت موجودات مى‌باشد.

و عالم ملكوت همچون جبروت بر دو قسم است: اعلى و اسفل.

ملكوت اعلى همان نفوس كلّيّه و ملكوت اسفل همان عالم مثال مى‌باشد.

سوّم عالم ملك: « بضمّ ميم و سكون لام» است و آن عبارتست از عالم‌

اجسام و به آن عالم ناسوت و شهادت نيز گويند.

و بين اين سه عالم به عقيده مرحوم لاهيجى دو برزخ حائل است:

١- عالم ارواح و مثل نوريّه كه حائل و برزخست بين جبروت و ملكوت.

٢- عالم مثال و اشياء مادّيّه كه برزخ بين عالم ملكوت و ملك مى‌باشد.

اصطلاح اهل شرع‌

چنانچه گفتيم حكماء از عقول طوليّه به جبروت اعلى و از عقول عرضيّه به‌

جبروت اسفل تعبير مى‌كنند در قبال اين اصطلاح، اصطلاح اهل شرع است كه از

عقول طوليّه به « الصّافات صفّا» و ملائكه مقرّبون و از عقول عرضيّه به « السّابقون‌

سبقا» تعبير مى‌نمايند چنانچه در اصطلاح ايشان از ملكوت اعلى و نفوس كلّيّه به‌

« السّابقون السّابقون» و از نفوس كلّيّه سماويّه به « المدبّرات امرا» نام مى‌برند.