فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٢٩٢ - فصل مراتب علم حقتعالى

كلمه « فى الواحد» متعلّق است به قول ما « انطوائه » و اين كلمه مبتداء دوّم است و

حاصل مراد آنستكه:

مشتمل بودن وجود بسيط بر كل خيرات عنايت خوانده مى‌شود.

و لفظ « عناية » خبر دوّم محسوب مى‌شود و اينجمله يعنى « انطوائه » خبر

است براى مبتداء اوّل

و عنايت از نظر مشّائين عبارتست از صور مرتسمه در ذات حقتعالى.

سپس مى‌فرمايد:

و چون در علم عنائى معتبر است كه بر نظام احسن سابق و منشاء براى آن‌

باشد لاجرم چنين گفته‌ايم:

شرح فارسى:

توضيح‌

عالم وجود بمعناى واسع و عامّش نزد حقتعالى همچون آئينه‌هاى متعدّدى‌

است كه صورت واحدى را بنظر واحد در آن مى‌توان متكثّر و متعدّد ديد چه آنكه‌

ماهيّات موجوده در اين عالم غير از وجودات خاصّه‌اى كه دارند وجودات طوليّه و

مترتّبه‌اى سابق بر اين وجودات داشته كه بواسطه صفاء و جلاء و درخشندگى كه‌

در آنها است همچون مرائى و آينه‌ها نقوش عالم و ماهيّات در آن مرّة بعد مرّة و كرّة

بعد كرّة در آن نمايان بوده و در هر بارى بنحوى جلوه گرند، گاهى به وجود خاصّه‌اشان‌

و زمانى بوجود مثاليّه و در وقتى در عالم نفوس كلّيّه و دفعه‌اى در عالم ارباب انواع تا

اينكه بالاخره بواجب پيوسته و بمقام فناء فى اللّه برسند و اين امر مقتضى است كه‌

علم حقتعالى داراى مراتبى بوده كه جلوه هر نحوه‌اى از وجود مناسب با مرتبه‌اى از

مراتب باشد فلذا مرحوم مصنّف در اين فصل مراتب علم حضرتش را ابتداء تعداد

نموده و پس از آن بشرح و تفصيل هر كدام مى‌پردازد.

مراتبى كه در اينجا نام برده عبارتند از: مرتبه عنايت، قلم، لوح، قضا، قدر،

سجلّ كون « طومار ودفتر وجود» البتّه مرتبه اخير را تمام اهل فنّ نقل ننموده‌اند بلكه‌

بعضى متعرض و عدّه‌اى ترك نموده‌اند مرحوم مصنّف در اينجا مى‌فرمايند سزاوار اين‌

است كه اين مرته نيز نقل شود و پس از فهرست مراتب اينك مى‌پردازيم بشرح آنها.