فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٠٩٥ - استدلال متكلمين از طريق حدوث عالم و انتقاد مصنف(ره) بر ايشان

مرحوم علّامه حلّى رضوان اللّه تعالى عليه در شرح تجريد بخش الهيّات اين‌

دليل را از جانب ايشان اينطور مى‌فرمايد: عالم حادث است پس محدث مى‌خواهد،

اگر محدث (بكسر دال) محدث (بفتح دال) باشد دور يا تسلسل پيش مى‌آيد ولى‌

اگر محدث (بكسر دال) قديم باشد دور و تسلسل پيش نيامده و مطلوب ثابت‌

مى‌شود زيرا محدث قديم همان واجب است بعلّت اينكه صفت قدم ملازم با وجوب‌

مى‌باشد.

و بعضى از اهل فنّ دليل ايشان را اينطور تقرير نموده‌اند:

اجسام در عالم تمام يا متحرّكند و يا ساكن و حركت و سكون از حوادث‌

مى‌باشد و چيزى كه متّصف به صفات حادثه باشد خودش نيز حادث است پس‌

اجسام عالم تمام حوادث هستند سپس اين نتيجه را صغراى قياسى قرار داده و

گفته‌اند:

اجسام عالم تمام حادثند و هر حادثى هم به محدث (بكسر دال) محتاج‌

است و آن محدث نه جسم است و نه از امور جسمانى بلكه ماوراء اين دو است كه‌

عبارت است از باريتعالى زيرا در غير اين صورت يا دور پيش مى‌آيد و يا تسلسل.

سپس در تقرير هر كدام از صغرا و كبراى قياس چنين گفته است:

امّا بيان صغرا: هر جسمى داراى مكانى است و هر ذو مكانى يا در آن‌

بدون حركت است كه ساكن مى‌شود و يا در آن از نقطه‌اى به نقطه ديگر منتقل‌

مى‌شود كه به آن متحرّك گويند و شقّ ثالث ديگر نيست چه آنكه بين حركت و

سكون واسطه‌اى نمى‌باشد.

پس در نتيجه بايد ملتزم شد به اينكه اجسام در عالم از حركت و سكون خالى‌

نيستند.

و امّا حدوث اين دو: زيرا در تعريف حركت گفته‌اند:

حركت عبارتست از وجود در مكان ثانى بعد از وجود در مكان اوّل.

و در تعريف سكون گفته‌اند: سكون عبارتست از وجود دوم در مكان اوّل.

پس هر كدام از حركت و سكون طبق اين تعريف مسبوق به غير هستند و هر

مسبوق به غيرى بدون ترديد حادث است در نتيجه اين دو نيز حادث مى‌شوند.