فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٠٩٣ - استدلال از طريق حركت نفس

نيز همچون اين امور از عالم وضع باشند و حال آنكه نفس چنين نمى‌باشد.

در نتيجه مؤثّر منحصر است در امور غير جسمانى و آن چنانچه گفتيم يا نفس‌

واجب تعالى است و يا امرى كه به آن منتهى مى‌شود.

قوله: و كذا لا بدّ لها من مخرج غائى: اين عبارت اشاره است به استدلال از

طريق حركت نفس ولى به بيان ديگر و حاصل آن اين است:

مسلّما حركت از مقوله طلب و از سنخ مشيّت است و نيز بديهى است كه در

هر كجا كه طلب باشد طالب و مطلوبى محقّق است و بايد توجّه داشت كه متحرّك‌

بعد از رسيدن به هدف و مطلوب خود زمانى قرار و آرام مى‌گيرد كه بداند به مقصد

اقصى و مطلوب نهائى خود رسيده و احساس كند كه هيچ اضطراب و دغدغه‌اى او

را تهديد نمى‌كند با التفات به اين مقدّمات مى‌گوئيم:

نفس انسانى چنانچه گفتيم متحرّك است يعنى از مرحله قوّه رو به تكامل و

مرتبه فعل مى‌رود پس مى‌توان آن را طالب و هدف از اين حركت را مطلوب دانست‌

و همانطورى كه مرقوم شد زمانى براى نفس انسانى و ساير نفوس متحرّكه اطمينان و

استقرار حاصل مى‌شود كه بغايت اصلى كه غاية الغايات و منتهى المتناهاة باشد

رسيده و بعد از نيل به اين وادى احساس آرامش و استوار بودن نمايد و اين مطلوب غير

از رسيدن به حقتعالى و وصول به جنابش چيز ديگرى نيست، «الابذكر اللّه تطمئنّ القلوب».

و البتّه مقصود از وصول به حضرتش نه آن معنائى است كه حضرات صوفيّه‌

مى‌گويند و امر باطلى را معتقدند بلكه منظور تخلّق به صفات اللّه و آراسته شدن به‌

صفات كمال است چه آنكه تا زمانى كه عبد خود را از خضض رذائل به اوج‌

كمالات نرسانده و همچون بهائم مظهر نمايش صفات حيوانى است و بجز روح‌

حيوانى روح ديگرى در او حلول ننموده هرگز درك لطائف و حقائق نمى‌نمايد لاجرم‌

پيوسته هم‌چون حيوانات براى هر چيزى مضطرب و ناآسوده است و اگر هم ذكرى‌

گويد مجرّد لقلقه لسان و غير از اظهار با اعضاء چيزى ديگرى نيست و البتّه شرح در

اين مقام و وارد شدن در اين بحث از موضوع كلام خارج است لذا به همين مقدار

اكتفاء نموده و تفصيل آن را به كتب اخلاقى و سير و سلوك ارجاع مى‌دهيم.