فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١١٤٦ - سر خلقت غالب الخيريه

گاهى عقول را بموجودات فعليّه يعنى موجوداتى كه اثر آنها فعلى و در بروز

اثر حالت منتظره‌اى نيست تفسير نموده‌اند و زمانى از آنها بكلمات و صفات تامّه‌اى‌

كه غير قابل زوال هستند تعبير آورده‌اند و بديهى است هر كدام از دو تفسير كه اختيار

شود غير از خير شائبه چيز ديگرى در آن نيست.

و امّا مثل امرى كه جنبه خيرش بر شرّ آن غالب باشد نظير معلولات ديگر

غير از عقول كه اين سنخ معلولات بلحاظ اندك نقصى كه در آنها است آثارشان تامّ‌

و كامل نبوده و بهمان مقدارى كه ناقص الاثر هستند انتزاع شرّ از آنها مى‌شود ولى‌

چنانچه گفتيم اين شرّ هم بحسب زمان و هم باعتبار كميّت بس ناچيز است و

نمى‌تواند در مقام معارضه با اثر خيرى تعارض نمايد لاجرم مغلوب واقع مى‌شود.

سرّ خلقت غالب الخيريّه‌

ممكن است گفته شود مبدء خيّر و خلّاق على الاطلاق به چه جهت‌

موجودى را ايجاد مى‌نمايد كه در آن جنبه شرّ وجود داشته اگرچه بسيار اندك و

ناچيز باشد.

در جواب گوئيم سرّ خلقت اين نوع موجودات آناست كه اگر رأسا

ايجادشان ترك و در وادى عدم بمانند بلحاظ خير كثيرى كه در ايجادشان‌

هست و به ملاحظه اينكه بعد از كسر و انكسار بين دو جنبه و تفوّق و غلبه جنبه خيرى‌

نفس اين ترك بدنبالش چه بسا شرور و نقائص فراوانى است كه بر حكيم روا نيست‌

آن را ترك كند.

و امّا از پنج صورتى كه گفته شد سه صورت باقى ماند و آنها عبارتند از:

شرّ محض، غالب الشّر، تساوى شرّ و خير كه هيچكدام از اين سه قسم‌

مثالى ندارند.

چنانچه مرحوم مصنّف به آن و دليل آن در بيت آتى اشاره فرموده و گفته‌

است: