فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٤٦٩ - انتقاد مصنف(ره) بتأويلات قوم

هيولانى منتسب بمبدء اوًّل و متدلى و متعلًّق به آن تأويل نمود از جهتى صحيح است‌

و آن اين است كه اين بيان تصحيح مى‌كند كه افراد بمنزله قاعده مخروط نور و

اشراق فعلى حضرتش هستند به اين معنا كه اين تقرير مقام وحدت اشياء در عين‌

كثرت آنها را تصحيح مى‌نمايد و حال آنكه طبق گفته صاحب اسفار مقصود

افلاطونيًّين عكس آن يعنى كثرت در عين وحدت است.

و امًّا تأويل سوًّم: بطلانش ظاهر و روشن است چه آنكه همانطورى كه قبلا

گفتيم قائلين بمثل نورًّه هم به اين مثل قائلند و هم به مثل معلًّقه كه اشباح باشند و

ديگر آنكه مثل نوريًّه از عالم عقل هستند و مثل معلًّقه از وادى جسمانيًّات و بين‌

ايشان ارتباطى نيست تا بتوان يكى را مفسًّر ديگرى دانست.

و امًّا تأويل چهارم: كه فرموده شيخ الرًّئيس باشد اين نيز خلاف ظاهر

كلام افلاطونيًّين است چه آنكه طبق فرموده شيخ مثل بلحاظ اطلاقشان كلٍّى طبيعى‌

مى‌شوند و حال آنكه مثال نورى همانطوريكه قبلا گفتيم فردى است چون افراد

طبيعت و از جمله مجرٍّدات فطريه مى‌باشند نه از كلٍّيًّات عقليًّه چه رسد باينكه كلٍّى‌

طبيعى بوده تا در تجرٍّدش محتاج به اعمال ذهنى باشيم بلكه تجريد مجرٍّدات فطريًّه‌

به تجريد مجرٍّد « بكسر راء» و تعريه معرًّى است به اين معنا كه تجرٍّدش اعتبارى و لحاظى‌

است نه آنكه همچون كلٍّيًّات طبيعيًّة يا عقليًّة واقعى باشد كما اينكه وحدت آن نيز

عددى نبوده و جوهريًّتش عينيًّه و خارجيٍّه نمى‌باشد بلكه ذهنى و در وعاء عقل‌

است.

متن: « ٥٧٠، ٥٦٩، ٥٦٨ »