فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٣٠٢ - وجه تسميه به لوح محفوظ

گويند و قبلا گفتيم چون صور نوعيّه در آن متكثّرند از اين جهت تفصيلى ناميده‌

ميشوند.

لوح محفوظ

براى سماء دو نفس نقل شده:

١- نفسى كه مدرك كلّيّات و مجرّدات است و به آن لوح محفوظ گويند.

صاحب اسفار در شرح آن مى‌گويد:

لوح محفوظ عبارتست از نفس كلّيّه فلكيّه مخصوصا فلك اقصى چه آنكه‌

آنچه در عالم آفرينش و جهان هستى بوجود آمده يا خواهد آمد در نفوس فلكى ثابت‌

و مسطور است زيرا موجودات و حوادث جهان هستى از آثار افلاك و حركات آنها

است، وى معتقد است همانطوريكه بواسطه قلم و مداد در الواح حسّيّه همچون‌

قراطيس نفوش حسيّه رسم مى‌شود از عالم عقل نيز صور ملعومه و مضبوطى بطور كلّى‌

در نفوس كلّيّه افلاك مرتسم مى‌گردد.

وجه تسميه به لوح محفوظ

امّا اينكه بآن لوح گويند و جهش همان استكه از صدر المتألّهين آنفا نقل‌

شد و مرحوم مصنّف نيز بتبع از ايشان همان بيان را آورده و افزوده‌اند:

چنانچه نفسيكه صور اشياء در آن منطبع شود بآن لوح گويند اعمّ از نفوس‌

فلكى يا عنصرى نظير نفس حيوانى يا انسانى و امّا وجه نام‌گذارى آن به محفوظ:

اينستكه تمام صوريكه در آن منطبع و مرتسم مى‌گردند باقى و محفوظ مانده‌

و بطور كلى از دست خوش تغيير و تبدّل مصون مى‌مانند.

٢- نفسى كه جزئى بوده و جزئيّات را درك مى‌كند همچون خيال و حسّ‌

مشترك در ما و از آن به لوح محو و اثبات نام مى‌برند.

قيصرى در شرح بر فصوص مى‌گويد:

در صورتى كه وجود با ملاحظه صور جزئيّه متغيّره در نظر گرفته شود آن‌

مرتبه اسم ما حى و مثبت و محيى و مميت است و ربّ نفس منطبعه در جسم كلّى‌