فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٤٧٤

وجوده، فالقاهر، اى العقل، ايضا كائن، من الكون المطلق اى‌

موجود اشارة الى ما فرًّع الشًّيخ الاشراقى على هذه القاعدة بقوله:

و الانوار المجرٍّدة المدبًّرة فى الانسان برهنا على وجودها و النًّور القاهر

اشرف من المدبًّر و ابعد عن علائق الظًّلمات و هو ممكن فيجب ان‌

يكون وجوده اوًّلا. و قال العلًّامة فى الشًّرح:

و هو ممكن لانًّ الجوهر المجرٍّد ممكن و الًّا لمًّا وجدت النًّفس المجرًّدة

لكنًّها وجدت و امكان المجرٍّد الاخسًّ و هو النًّفس دليل على امكان‌

المجرٍّد الاشرف و هو العقل انتهى.

و هذا دليل على انًّ اختلاف النًّفس و العقل بالنًّقص و الكمال لا

بالنًّوع و كما مرًّ و ايضا كلًّما صحًّ على الفرد صحًّ على الطًّبيعة من‌

حيث هى و كلًّما امتنع على الطًّبيعة امتنع على افرادها و لمًّا صحً‌

الامكان على النًّفس صحًّ على طبيعة الجوهر المجرٍّد مطلقا و الحمد للًّه‌

على جماله و جلاله و الصًّلوة على محمًّد و آله.

ترجمه و شرح فارسى:

تفريع بر قاعده امكان اشرف‌

شيخ اشراق بعد از تثبيت قاعده مزبور فرموده:

از متفرًّعات بر اين قاعده اين است كه وقتى با ادلًّه و براهين نفس را اثبات‌

نموديم قطعا عقل كه موجود اشرف از آن است ثابت مى‌گرد و وجودش مرهن‌

مى‌شود ايشان در كتاب حكمة الاشراق ص [١٥٤] بعد از تقرير قاعده امكان اشرف‌

مى‌گويد: ما اقامه برهان نموديم بر ثبوت و وجود انوار مجرٍّده مدبًّره « عقول عرضيًّه» و

بلحاظ اشرف بودن انوار قاهره « طوليًّه » چه آنكه اينها بطور كلٍّى از مادًّه و شئون آن‌

مجرٍّد هستند و از علايق ظلمات مادًّه و ماهيًّت بركنار مى‌باشند لاجرم لازم است‌

وجود اين عقل قبل از انوار مدبًّره ثابت بوده باشد.

شارح كتاب مزبور يعنى علًّامه قطب الديًّن در شرح گويد:

نور قاهر « عقل » از موجودات ممكنه است زيرا جوهر مجرٍّد از مادًّه است و

كلٍّيٍّه جواهرات مجرٍّده ممكن مى‌باشند و الًّا نمى‌بايست نفس كه آن نيز از جواهر