فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٣٦٩ - فصل اقسام فعل حقتعالى

خارج ندارد و سپس در نظم به اين اقسام اشاره فرموده و دوباره با عبارتى ديگر چنين‌

مى‌فرمايد:

اگر موجود سابق بر هيولا و مادّه باشد به آن مبتدع گويند و بديهى است‌

سبقت بر مادّه ملازم است با سبقت بر مدّت، پس در نتيجه مبتدع موجودى مى‌شود

كه هم بر مادّه سبقت دارد و هم بر مدّت و زمان همچون عقل و نفوس مجرّده از مواد

و هيولا و اگر لا حق بر مادّه و هيولا باشد بآن كائن گفته مى‌شود مانند عناصر اربعه‌

و آنچه از آنها تركيب يافته كه به عنصريّات مشهورند.

و نيز به آن مخترع گويند زيرا چنانچه قبلا گفته شد مخترع موجودى است‌

كه مسبوق به مادّه و لا حق بر آن باشد همچون فلك و فلكيّات.

بلى فرقى كه بين كائن و مخترع هست اين است كه كائن هم بر مادّه‌

لا حق است و هم بر زمان ولى مخترع تنها بر مادّه لا حق مى‌باشد و دليل آن هم اين‌

است كه زمان از مقدار حركت كرات و افلاك حادث مى‌شود پس لاجرم زمان‌

بعد از مادّه و جسم كرات تحقّق مى‌يابد و لحوق كرات بر زمان معنا ندارد.

متن: « ٤٨٩، ٤٨٨، ٤٨٧ »