فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٣٦١ - كيفيت تعلق اراده بفعل

تجزيه و تركيب‌

تنظيمك: مصدر با فاعلش و « العوالم » مفعول آن، نائب فاعل براى « انفرض »

و جمله « انفرض تنظيمك العوالم» جمله شرطيّه و جمله « كان ذا

الغرض» جوابيّه است.

تدرى: فعل و فاعل و « كمال الحقّ» مفعول آن، جمله حاليّه.

حيث: مضاف و جمله « لا كمال فوقه» كه مركّب است از لاء تبرئه با اسم‌

و خبرش مضاف‌اليه براى آن است.

واو: حاليّه و جمله « هو منظّم» جمله حاليّه مى‌باشد.

فوق التّمام: مضاف و مضاف‌اليه، خبر مقدّم و « علمه » مبتداء مؤخّر است.

كان: از نواسخ و « هو » اسمش و « الغاية » خبرش مى‌باشد و جمله كان با

اسم و خبرش جواب براى « حيث » مى‌باشد.

للايجاد: جارّ و مجرور، متعلّق به « الغاية » .

لا: عاطفه.

شيئ: موصوف و « سواه » صفت و اين صفت و موصوف معطوف است به‌

اسم كان.

فعله: مضاف و مضاف‌اليه، مفعول مقدّم براى « قد علّلا».

ترجمه: اگر فرض شود كه تمام عوالم وجود و نظام آفرينش بنظم شما صورت گرفته‌

است در حالى كه كمال و تماميّت حقّ از نظر شما محرز و معلوم باشد همانا آن‌

كمال حضرتش و جمال ذاتش سبب در نظم و فعل شما مى‌باشد.

و چون كمال فوق حقتعالى نيست و خود به اين كمال و تماميّت ذاتش‌

عالم است و از آن طرف بنظم آوردنه اين عالم هستى نيز او مى‌باشد لاجرم غايت‌

ايجاد و غرض از خلقت ذات اقدسش است نه چيز ديگرى غير از او و همين امر

علّت فعل و ايجادش شمرده شده است.