و به ديگر سخن: از نظر «شيعه» و «معتزله»; «عدل و ظلم» براى خود ملاكى دارند كه همه افعال و كارها با آن سنجيده مى شوند. و به نوعى درباره آنها قضاوت و داورى انجام مى گيرد، در اين مورد فرقى ميان فعل خدا و انسان نيست و امّا اين ملاك چيست بعداً درباره آن بحث و گفتگو خواهد شد.

در حالى كه طرف مخالف يعنى اشاعره مى گويند: «عدل» و نقطه مقابل آن «ظلم» براى خود ملاك و معيارى ندارند تا افعال الهى را با آن سنجيد، اصولاً تعيين معيار براى كارهاى الهى يك نوع تعيين تكليف براى اوست. و خدا فراتر از آن است كه بشرى براى فعل او، حد و اندازه اى تعيين كند، در اين صورت هر چه در عالم تقنين و تشريع به آن امر كند، و يا نهى كند، عين «عدل» خواهد بود و همچنين در جهان خلقت و آفرينش هر كارى را صورت دهد، عين عدل به شمار خواهد رفت:

(لا يُسْئَلُ عَمّا يَفْعَلُوَهُمْ يُسْئَلُونَ). [١]

«از كارها سؤال نمى شود، بندگان مورد سؤال قرار مى گيرند».

بنابراين هر دو گروه در اصل قاعده اختلاف نظر ندارند، اختلاف نظر در تفسير عدل است.

و درباره پرسش دوم يادآور مى شويم : اصل امامت و خلافت يك مسأله همگانى است. ولى در كيفيت آن اختلاف نظر هست، شيعه مى گويد: امامت يكى از اصول است و امام بسان پيامبر بايد از جانب خدا تعيين شود در حالى كه اهل سنت مى گويند امامت و خلافت از مسائل فرعى است و

[١] انبياء/٢٣.